آيا جهاد دفاعى همان جهاد مصطلح در شريعت است تا محكوم به احكام آن، از قبيل حرمت فرار، تقسيم غنايم به كيفيت خاص و غير آن باشد يا چنين نيست، بلكه از اقسام دفاع است؟ كلمات فقها در اين باره مختلف است. قول دوم به ظاهر كلمات آنان نسبت داده شده است.(٣٩)ظاهر كلمات گروهى اين است كه دفاع از موجوديت اسلام در برابر تهاجم دشمن، جهاد محسوب مى‌شود. تقسيم جهاد به ابتدايى و دفاعى در كلمات فقها گوياى اين مطلب است؛ بلكه گروهى، رزمندگان كشته شده در جهاد دفاعى در عصر غيبت را نيز شهيد دانسته و احكام آن را بر ايشان جارى كرده‌اند.(٤٠)البته برخى گفته‌اند: احكام جهاد ابتدايى بر جهاد دفاعى، در صورت حضور امام عليه السّلام يا نايب خاص ايشان مترتب مى‌شود.(٤١)

ويژگيها:جهاد دفاعى داراى ويژگيهايى است كه آن را از جهاد ابتدايى متمايز مى‌كند. اين ويژگيها عبارتند از:

١. عدم اشتراط حضور امام عليه السّلام يا نايب خاص او؛ برخلاف جهاد ابتدايى.

٢. وجوب بر هر فرد توانمند؛ اعم از مرد و زن، پير و جوان و غير آنان؛ برخلاف جهاد ابتدايى كه بر گروهى واجب نيست.

٣. اختصاص وجوب به صورت بيشتر از دو برابر نبودن شمار كفّار نسبت به مسلمانان در جهاد ابتدايى، برخلاف جهاد دفاعى كه ملاك وجوب، توانايى بر جنگيدن است؛ هرچند شمار دشمن بيش از دو برابر خودى باشد.

٤. جواز جهاد دفاعى در ماههاى حرام و عدم جواز جهاد ابتدايى در آنها مگر در دو مورد كه گذشت.

٥ . عدم وجوب دعوت به اسلام در جهاد دفاعى؛ بر خلاف جهاد ابتدايى.

٦ . اختصاص وجوب جهاد ابتدايى به يك بار در سال بنابر قول گروهى؛ بدين معنا كه در يك سال دو بار جهاد ابتدايى واجب نيست؛ برخلاف جهاد دفاعى.(٤٢)

(٣٨)المهذّب ١/ ٢٩٧ ؛ الروضة البهية ٢/ ٣٨١ ـ ٣٨٢ ؛ مسالك الافهام ٣/ ٧ ـ ٨ ؛ دليل تحرير الوسيلة ٣/ ١١٥
(٣٩)الدروس الشرعية ٢/ ٣٠ ؛ جامع الشتات ١/ ٣٥٦ ـ ٣٥٧
(٤٠)الحدائق الناضرة ٣/ ٤١٥ ؛ كشف الغطاء ٤/ ٢٨٧ ـ ٢٩٠ و ٣٧٩ ـ ٣٨٠ ؛ جواهرالكلام ٢١/ ١٥ ـ ١٦
(٤١)جواهر الكلام ٢١/ ١٥
(٤٢)كشف الغطاء ٤/ ٢٩٠ ـ ٢٩٢ ؛ جواهر الكلام ٢١/ ٤٩