فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٥٥ - جدال
جدال يا به قصد احقاق حق و ردّ باطل انجام مىگيرد، يا به قصد اظهار فضل و چيرگى بر طرف مقابل. قسم اوّل، پسنديده، بلكه از برترين طاعات است؛(١)ولى نوع دوم حرام است.(٢)
برخى، جدال را به لحاظ حكم تكليفى به پنج قسم تقسيم كردهاند:
١. جدال واجب، و آن جدالى است كه به قصد احقاق حق و از بين بردن باطل صورت مىگيرد و دفع منكر و اقامه واجب متوقف بر آن است.
٢. جدال مستحب، كه به قصد ياد شده در جدال واجب انجام مىشود و برپايى عمل مستحب و جلوگيرى مكروه منوط به آن است.
٣. جدال مباح، كه با غرض اظهار حق ـ بدون آنكه براى جدال كننده يا ديگرى نفعى دينى متصور باشد و توأم با رفتار قبيح نيز نباشد ـ انجام مىگيرد، مانند نقد سخن كسى به جهت غلط ادا كردن آن از نظر ادبى.
٤. جدال مكروه، كه همچون جدال مباح، فاقد نفعى دينى است؛ ليكن احتمال مىرود بحث به ارتكاب رفتارى قبيح كشيده شود.
٥ . جدال حرام، كه با غرض به زانو درآوردن طرف و رسوا كردن او و اظهار چيرگى و مانند آن انجام مىگيرد، يا آنكه مستلزم ترك واجبى مىگردد؛ بلكه هر بگو مگويى كه فاقد غرض صحيح و اظهار حق مىباشد.(٣)
جدال از محرمات اعتكاف(--> اعتكاف)شمرده شده است.(٤)برخى گفتهاند: با اينكه جدال مطلقا حرام است، ليكن شمردن آن از محرمات اعتكاف، از جهت تشديد حرمت آن در حال اعتكاف است؛(٥)چنان كه حرمت و كراهت جدال در حال روزه شدت مىيابد.(٦)
واژه جدال به مفهوم دوم در قرآن كريم به كار رفته است(٧)و از آن در باب حج سخن گفتهاند.
جدال از محرمات احرام است(--> احرام). در تحقق جدال، قسم خوردن به نام جلاله «اللّه» به شكل ياد شده در شناسه كفايت مىكند؛ ليكن در چند امر اختلاف است كه عبارتند از: