فرهنگ فقه فارسي - موسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامي - الصفحة ٢١٩ - حَجْب
ـ در هر مرتبه ـ به ميّت نزديكتر است، مانع ارث برى فرد يا طبقه دورتر مىشود. به عنوان مثال، پدر، مادر و فرزندان ميّت (طبقه اوّل)، برادران و اجداد ميّت (طبقه دوم) را از ارث بردن، باز مىدارند، و نيز وارثان طبقه دوم، مانع ارث بردن وارثان طبقه سوم (عمو، دايى، عمه و خاله) هستند. همچنين وارثان طبقه سوم، فرزندان خود را از ارث بردن باز مىدارند يا خويشاوندان نسبى ميّت، مانع ارث بَرى مُعتِق، ضامن جريره( --> ولاء)و امام عليه السّلام هستند.(١)
در صورت يكسان بودن وارثان در رتبه، وارثى كه از طرف پدر و مادر با ميّت نسبت دارد، مانع وارثى است كه نسبت او با ميّت تنها از ناحيه پدر است. بنابر اين، برادر پدرى و مادرى ميّت، حاجب برادر پدرى او است؛ جز موردى كه وارث، پسر عموى پدرى و مادرى و عموى پدرى باشد. در اين فرض، پسر عمو، حاجب عمو خواهد بود.(٢)
حجب نقصان:وجود وارثى در ميان ورثه كه سبب مىشود سهم وارث ديگر از مرتبه اعلى به مرتبه ادنى كاهش پيدا كند و وى از بعض سهم الارث خود محروم گردد. در حجب نقصان دو گروه، حاجب هستند:
الف:فرزند يا فرزندِ فرزند و هر چه پايينتر، كه مانع ارث بَرى پدر و مادر ميّت نسبت به مازاد يك ششم مىشود، جز در صورتى كه وارث ميّت تنها يك دختر با پدر و مادر يا يكى از آن دو باشد، و يا چند دختر و يكى از والدين باشند. در اين صورت دختر نصف تركه و هر يك از پدر و مادر يك ششم آن را به ارث مىبرند و باقى مانده، بنابر مشهور، به نسبت سهمشان ميان آنان تقسيم مىشود.
علاوه بر آن، فرزند ميّت مانع ارث برى هريك از زن و شوهر نسبت به سهم اعلاى آنان است و باعث مىشود سهم شوهر از نصف به يك چهارم و سهم زن از يك چهارم به يك هشتم كاهش يابد.(٣)
ب:برادران و خواهران ميّت كه با شرايط زير، حاجب مادر هستند و وجود آنان سبب مىشود سهم مادر از يك سوم به يك ششم كاهش يابد: