توضیح المسائل (علوی) - علوى گرگانى، محمدعلى - الصفحة ٢٩٢ - ١ - منفعت كسب

مسأله ١٧٧٨- اگر مالى را كه خمس آن داده نشده بخرد، حاكم شرع مى‌تواند پنج يك آن مال را بگيرد در صورتى كه فروشنده خمس مال را ندهد.

مسأله ١٧٧٩- اگر چيزى را كه خمس آن داده نشده به كسى ببخشد، پنج يك آن چيز، مال او نمى‌شود.

مسأله ١٧٨٠- اگر از كافر، يا كسى كه به دادن خمس عقيده ندارد، مالى به دست انسان آيد، واجب نيست خمس آن را بدهد مگر زمينى باشد كه از ذمّى خريده وخمس آن را ذمّى در وقتى كه از مسلمان خريده نداده.

مسأله ١٧٨١- تاجر وكاسب وصنعتگر ومانند اينها از وقتى كه شروع به كاسبى مى‌كنند يك سال كه بگذرد، بايد خمس آنچه را كه از خرج سالشان زياد مى‌آيد بدهند و كسى كه شغلش كاسبى نيست اگر اتّفاقاً منفعتى ببرد بعد از آن كه يك سال از موقعى كه فائده برده بگذرد بايد خمس مقدارى را كه از خرج سالش زياد آمده بدهد.

مسأله ١٧٨٢- انسان مى‌تواند در بين سال هر وقت منفعتى به دستش آمد خمس آن را بدهد بعد از اين كه اطمينان پيدا كند كه از مصارف سالش زياد مى‌آيد و جائز است دادن خمس را تا آخر سال تأخير بيندازد، و اگر براى دادن خمس، سال شمسى قرار دهد با مصالحه با حاكم شرع يا وكيل او مانعى ندارد.

مسأله ١٧٨٣- كسى كه مانند تاجر وكاسب بايد براى دادن خمس، سال قرار دهد اگر منفعتى به دست آورد و در بين سال بميرد بايد مخارج تا موقع مرگش را از آن منفعت كسر كنند وخمس باقى مانده را بدهند.

مسأله ١٧٨٤- اگر قيمت جنسى كه براى تجارت خريده بالا رود، و آن را از روى‌غفلت نفروشد و در بين سال قيمتش پايين آيد، خمس مقدارى كه بالا رفته بر او واجب نيست و اگر عمداً نفروشد بنابر احتياط، خمس آن را بدهد.

مسأله ١٧٨٥- اگر قيمت جنسى كه براى تجارت خريده بالا رود وباميد اين كه قيمت آن بالاتر رود نگاهدارد ونفروشد تا اين كه قيمتش پايين آيد، چنانچه به اندازه‌اى نگهداشته كه تجّار معمولًا براى گران شدن جنس آن را نگاه‌ميدارند به شرط