توضیح المسائل (علوی) - علوى گرگانى، محمدعلى - الصفحة ٢٩١ - ١ - منفعت كسب

مسأله ١٧٧١- اگر مالى به ارث به او برسد وبداند كسى كه اين مال از او به ارث رسيده خمس آن را نداده، بايد خمس آن را بدهد و نيز اگر در خود آن مال خمس نباشد ولى انسان بداند كسى كه آن مال از او به ارث رسيده، خمس‌بدهكار است، بايد ذمّه ميّت را فارغ نمايد از مالى كه به او تعلّق گرفته‌است.

مسأله ١٧٧٢- اگر به واسطه قناعت كردن، چيزى از مخارج سال انسان زياد بيايد، بايد خمس آن را بدهد.

مسأله ١٧٧٣- كسى كه ديگرى مخارج او را مى‌دهد، بايد خمس تمام مالى را كه به دست مى‌آورد، بدهد.

مسأله ١٧٧٤- اگر ملكى را بر افراد معيّنى مثلًا بر اولاد خود وقف نمايد، چنانچه در آن ملك زراعت ودرختكارى كنند و از آن چيزى به دست آورند و از مخارج سال آنان زياد بيايد، بايد خمس آن را بدهند بلكه اگر طور ديگرى هم از ملك نفع ببرند، مثلًا اجاره آن را بگيرند، بايد خمس مقدارى را كه از مخارج سالشان زياد مى‌آيد، بدهند.

مسأله ١٧٧٥- اگر مالى را كه فقير بابت خمس و زكاة گرفته از مخارج سالش زياد بيايد، بنابر احتياط مستحبّ بايد خمس آن را بدهد امّا صدقه مستحبّه بنابر احتياط واجب خمس دارد.

مسأله ١٧٧٦- اگر با عين پول خمس نداده جنسى را بخرد يعنى به فروشنده بگويد اين جنس را با اين پول مى‌خرم، چنانچه خمس او را بعد از معامله بدهد، معامله صحيح است و اگر خمس آن را نداد حاكم شرع مى‌تواند خمس را از عين مال كه در دست مشترى است بگيرد وتصرّفش در مال، حرام بوده است مگر اين كه قبلًا به ضمانت شرعى عمل نمايد.

مسأله ١٧٧٧- اگر جنسى را بخرد و بعد از معامله قيمت آن را از پول خمس نداده بدهد، معامله‌اى كه كرده صحيح است ولى چون از پولى كه خمس در آن است بفروشنده داده، اگر از بين نرفته حاكم شرع پنج يك همان را مى‌گيرد و اگر از بين رفته عوض آن را از خريدار يا فروشنده مطالبه مى‌كند.