پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١١١ - مسلمانان قبل از صلح با معاويه

بزرگ خويش را از دست دادند، امتى كه جنگ‌هاى اصلاحگرانه بر ضد ناكثان و قاسطان و مارقان، آن را فرسوده نموده و از پا افكنده بود، در دوران حسن بن على عليه السّلام توش و توان خود را از دست داد، زيرا سودجويان و منافقان و كينه‌توزان به اسلام، به سرعت در برابر امام على عليه السّلام صف آرايى كردند و دستورات خداى سبحان و پيامبرش را ناديده گرفته و به مصالح امت بى اعتنايى كردند در صورتى كه حضرت تجسم رهبر حقيقى تلقى مى‌شد و قادر بود آنان را در مسير حق و عدل الهى رهنمون شود و همين مردم به قانونى بودن رهبرى وى كه آن را از رسالت الهى و رسول خدا كسب كرده بود، آگاهى داشتند و اين امر مى‌توانست خطرى حقيقى شمرده شود و آنان را از صفحه جامعه اسلامى محو نمايد، به همين دليل جنگ‌هاى جمل و صفّين و نهروان به وجود آمد.

امام حسن مجتبى عليه السّلام تصميم گرفت در روند اصلاحگرى و رويارويى با انحراف، مسلمانان را به قيام وا دارد، ولى بيشتر مردم، صلح و امنيت و رو آوردن به رفاه و آسايش را ترجيح دادند.[١]

به همين دليل امام حسن عليه السّلام با معاويه- تنها قدرت شكست‌ناپذير شام- با شروط و پيمان‌هاى مهمى ناگزير به صلح و آشتى گرديد، تا آرامش و امنيت مسلمانان شايسته را ضمانت كند و به ايجاد پايگاهى مردمى، كه از آگاهى بيشتر برخوردار بوده و ايمانش به رسالت اسلامى خويش عميق‌تر باشد، بپردازد و بدين ترتيب، جامعه اسلامى رو به تباهى نرود و رسالت به محو و نابودى كشانده نشود، زيرا در نزاع و كشمكش‌ها، همواره شمشير سازگار

[١] . ارشاد مفيد/ ٨- ٩.