پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ١٠٩ - مسلمانان قبل از صلح با معاويه

در دوران برادرش امام حسن عليه السّلام‌

مسلمانان قبل از صلح با معاويه‌

درهم شكسته شدن اركان جامعه اسلامى- كه به مقدس‌ترين، با عظمت‌ترين و دامنه‌دارترين رسالت‌هاى آسمانى ايمان آورده بود- در سايه حكومت معاوية بن ابى سفيان، نتيجه تلاش‌هاى مقطعى و زودگذر نبود، بلكه در حقيقت از روز سقيفه كه زمام امور مسلمانان را انسان‌هاى بى‌لياقتى كه فاقد قدرت لازم اداره امور بودند، بر عهده گرفتند، انحراف آغاز شد. متصديان خلافت براساس تعصّب قبيله‌اى، به زمامدارى رسيدند،[١] و گواه بر اين مدعا سخن ابو بكر است كه گفت: زمام امور شما به من سپرده شد، در صورتى كه من بهترين فرد شما نيستم.

مسلمانان در آن روز كه عمر بن خطاب برخلاف سنّت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در بخشش سهميه بيت‌المال ميان مسلمانان تفاوت قائل شد و نظام طبقاتى جديدى را پديد آورد، در ورطه ديگرى سقوط كردند، تا اين‌كه عثمان بن عفان بر سر كار آمد و فساد و تباهى فزونى يافت و به دستگاههاى حكومتى و مديريت جامعه سرايت كرد، اين وضعيت زمانى به اين پايه رسيد كه انسان‌هاى فاسق و تبهكارى نظير وليد بن عقبة، حكم بن عاص، عقبة بن أبى معيط و سعيد بن عاص و عبد اللّه بن ابى سرح بر مقدّرات مردم تسلط يافتند.[٢]

خاندان اموى با چپاول ثروت‌هاى مسلمانان و بخشش‌هاى بى‌مورد

[١] . الإمامة و السياسة ١/ ٦.

[٢] . تاريخ يعقوبى ٢/ ٤١، عقد الفريد ٢/ ٢٦١، انساب الأشراف ٥/ ٣٨، شرح نهج البلاغه ١/ ٦٧.