فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٨ - مكتب فقهى اهل بيت(ع)* سيدمحمود هاشمى شاهرودى
براى پذيرفتن هريك از اين وجوه وجود دارد، تنقيح شده است.
درمورد سيره عقلائيه يا متشرعيه، فقها نحوههاى مختلف استدلال به سيره را روشن كردهاند: گاه درعرصه كشف كبراى حكم شرعى ـ كه شروط آن به تفصيل در اصول آمده است ـ و گاه در عرصه كشف دلالت يك دليل لفظى يا غير لفظى به سيره استدلال مىشود.
گاهى نيز در تشخيص شرط ارتكازى كه موضوع قاعده ديگرى يا موضوع حكم شرعى ثابتى را تشكيل مىدهد، به سيره استدلال مىشود. چنانكه دركشف شروط ضمنى مانند شرط سلامت و شرط عدم غبن در عقود معاوضه، يا كشف مضمون انشائى مقرر در هر عقدى، به سيره و ارتكازات عرفى و عقلايى استدلال مىشود. اين نحوههاى مختلف استدلال به سيره، جزء روش هاى بحث و استدلال فقهى معاصر شده و پيش از اين، بدين ترتيب نبوده است.
٤. توسعه بحث هاى علم رجال و ظهور نظريات جديدى در توثيق يا تأكيد بر وثاقت راوى و در نتيجه در صحت سند روايات .از اين رهگذر، قواعد كلى رجالى پديدار شد كه در گذشته، شناخته نبود، همچنين، پژوهش هاى استقرايى متقن و گستردهاى براى جستجوى قرائن و شواهد تاريخى يا رجالى صورت گرفت كه در تأليفات رجالى پيشين مطرح نشده بود. براساس اين پژوهش ها مىتوان شمارى از راويان را توثيق كرد يا شخص آنها يا طبقه و مذهب و حالات آنها را مشخص نمود. نيز ديگر امورى از اين قبيل كه در پذيرفتن يا نپذيرفتن روايتى مفيد است، بر بحث هاى رجالى معاصر افزوده شد. دراين باره معجم هاى رجالى جديدى تأليف شد كه حجم معلومات و دقت آنها بسيار برتر از تأليفات رجالى پيشين است.
٥ . از حيث ماده و محتواى فقهى نيز پاى افكار ونظريههاى جديدى از علم حقوق به فقه استدلالى گشوده شد و در نتيجه، موضوعات فقهى جديدى پديد آمد كه فقه اماميه به صورت استدلالى و عملى بدانها پرداخت. بررسى اين نظريات، گاهى مستلزم مطرح شدن نظريات ديگرى و پرداختن به مبانى و ادله آنها بود، چه به منظور نقد و ردّ آنها و چه