بى ترديد غريزه علم دوستى و كشف مجهولات يكى از مهمّترين غرايز بشرى است كه در تكامل روحى شخصيت انسان نقش بسزايى دارد هر چند انسان‌ها در مقدار و چگونگى تأثير پذيرى از اين غريزه و پاسخ به آن متفاوت هستند:

گروهى با پاسخ اندك از كنار آن مى‌گذرند و گروهى توجّه بيشترى به آن مى‌نمايند؛ گروهى دعوت اين غريزه را در يكى از عرصه‌ها پاسخ مى‌گويند و در عرصه‌هاى ديگر مسكوت مى‌گذارند و گروهى در ابواب متعددى از دانش و معرفت اين غريزه را پاسخ مى‌گويند. گروهى از علماى طراز اول ما چنين بوده‌اند كه به آنها ذوفنون مى‌گفته‌اند و هريك، از درياى دانش به اندازه همّت خود بهره‌مند بودند.

حقيقتى روشن و آشكار كه در برابر همگان خودنمايى مى‌كند گسترش روز افزون علوم و فنون و معارف بشرى و تفكيك آن به شاخه‌ها و گرايش‌هاى مختلف تخصصى است، مثلاً فلسفه كه در روزگارى در بردارنده علوم متعددى بود، اكنون جداگانه به صورت رشته‌هاى تخصصى درآمده و هريك دانشكده‌اى را به خود اختصاص داده است.

علاوه بر آنچه گذشت مى‌توان گسترش فرهنگ‌ها، تمدن‌ها و ارتباطات ميان ملّت‌ها و امت‌ها را نيز افزود كه امروزه نقاط دور و نزديك جهان را به هم مرتبط ساخته و با استفاده از وسايل مختلف ارتباط جمعى، فرهنگ هر امتى آزادانه و به راحتى در اختيار همگان قرار گرفته است، به گونه‌اى كه هر دانشمند بلكه انسان معاصر را به همراهى با حركت‌هاى علمى، فكرى و فرهنگى وتحوّلات پيرامون خود فرا مى‌خواند، تا با تمدن‌ها و فرهنگ‌هاى گوناگون ملت‌هاى جهان آشنا گردد.

عامل ديگرى كه در برابر انسان خود نمايى كرده و همواره مايه نگرانى او است، محدود بودن عمر آدمى است كه به ناچار روزگارى به پايان خواهد رسيد. امام امير المؤمنين (ع) با اشاره به همين نكته مى‌فرمايد:

خذوامن كلّ علم أرواحه و دعوا ظروفه؛ فإن العلم كثير و العمر قصير