«قال: سأله معاوية بن سعيد عن رجل استقرض دراهم عن رجل و سقطت تلك الدراهم أو تغيّرت و لايباع بها شيء، ألصاحب الدراهم الدراهم الاولى أو الجائزة الّتي تجوز بين الناس؟

فقال: لصاحب الدراهم الدراهم الاولى.» (٨)

گفت: معاوية بن سعيد از ايشان پرسيد: مردى درهمهاى چندى را از كسى وام گرفت و آن درهمها از اعتبار افتاده يا دگرگون گشته و اكنون چيزى با آن فروخته نمى‌شود، آيا براى صاحب آن درهمها [ وام دهنده ] همان درهمهاى نخستين است و يا درهمهاى در گردشى كه ميان مردم با ارزش شمرده مى‌شود؟ فرمود: براى صاحب آن درهمها همان درهمهاى نخستين است.

در استدلال به روايت نخست گفته مى‌شود كه اين روايت بر عهده آمدن صفات انتزاعى و غير حقيقى مال را مى‌رساند؛ چرا كه دلالت بر ضمان ويژگى پول بودن درهم و در گردش بودن آن و داد و ستدش را، مى‌كند و اين كه اگر درهمهاى داده شده از گردش افتادند، بر بدهكار است كه درهمهاى در گردش را بپردازد؛ زيرا او نيز نخستين بار پولهاى در گردش به او داده بود. بدين سان صفت در گردش بودن و پول بودن به عهده مى‌آيد، در حالى كه وصف در گردش بودن يك صفت نسبى و انتزاعى است و نه حقيقى. نيز اين پديده به طور معمول، كاهش بهاى درهمهاى پيشين را نسبت به درهمهاى در گردش به دنبال دارد و روايت چنين مى‌رساند كه بهاى بيشتر هنگام در گردش بودن درهم داده شده، به عهده ضامن مى‌آيد.

(٨)همان ، ج١٢، ص٤٨٨.