در اين جهت با هم شباهت ندارند. ابتدا بايد جهت شباهت بين حوادث حال و گذشته را پيدا كرد و آن‌گاه با توجه به جهت مشترك در تمام آن مقاطع، در مورد آينده به قضاوت و پيش‌بينى نشست. از اين روى است كه حضرت على(عليه السلام) فرمودند: اِنَّمَا الاُْمُورُ اَشْبَاه. در مورد نهضت روحانيت هم مى‌توان به موقعيت‌هاى مشابهِ قبل استناد كرد كه عده‌اى از روحانيان با آگاهى و اطلاعاتى كه در اختيار مردم قرار دادند، توانستند مردم را روشن كنند و حقايق را براى آنها تبيين نمايند و در محيط‌هايى هرچند كوچك و محدود، در نهضت‌ها و حركت‌هاى اسلامى خود به موفقيت‌هايى نسبى دست يابند. حال مى‌توانيم همان روش‌ها را در مقياس وسيع‌تر به كار گيريم تا به موفقيت‌هاى بيشترى نايل شويم. پس باز هم مى‌توانيم بگوييم اِنَّمَا الاُْمُورُ اَشْبَاه؛ كارها شبيه هم هستند؛ چون وقتى كارى به صورت صحيح و با در نظر گرفتن امكانات و با به‌كارگيرى نيروها، انجام گيرد، در همان حد، موفقيت خواهد داشت. امروز كه امكانات بيشترى در دست است و بهتر مى‌شود نيروها را سازمان داد و به كار گرفت، موفقيت بيشترى به دست خواهد آمد.

به زبان ديگر مى‌توان گفت اين كلام امام(عليه السلام) به عنوان يك قاعده كليت دارد؛ اما در صورتى كه شرطِ درج شده در اين قاعده، كه از واژه «اَشباه» استفاده مى‌شود، احراز گردد و به وجود آن شرط يعنى شباهت بين پديده‌هاى گذشته و حال پى ببريم. از طريق كشف همين شباهت است كه رويدادهاى آينده را پيش‌بينى مى‌كنيم و وظيفه خود را مى‌شناسيم. حضرت(عليه السلام) هرگز نمى‌فرمايند كه همه امور همانند هم هستند و از هر پديده‌اى كه در گذشته رخ داده است مى‌توان به آينده پى برد. واضح است كه وقتى درختى متعلق به محيط گرمسير است، هرگز در محيط سردسير رشد نمى‌كند و ميوه مطلوبى نمى‌دهد و نمى‌شود گفت خاك، خاك است و درخت هم درخت و اِنَّمَا الاُْمُورُ اَشْبَاه، بلكه بايد هر درختى را در محيط خاص خود با درختى از همان نوع و با همان خصوصيت در نظر گرفت و مقايسه كرد. در اين مقايسه، هر دو درخت مى‌بايد از نظر شرايط آبيارى و رسيدگى و ساير امور مثل هم باشند تا ببينيم كه آيا همان نتيجه را خواهد داد يا نه؟

اگر مشاهده مى‌كنيم كه برخى حوادث گذشته با آينده فرق دارند از اين روى است كه جهت امتياز و اشتراك را لحاظ نكرده‌ايم. بايد جهت افتراق و تمايز بين حوادث را كاملاً در نظر

‌