فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ٣٦١ - شكست در غزوه احد
وعلى اللّه فليتوكّل المؤمنون. [١]
آلعمران (٣) ١٢٢
٤) نكوهش بنىسلمه و بنىحارثه به سبب ترس در كارزار احد:
إذ همّت طّآئِفتان منكم أن تفشلا واللّه وليّهما وعلى اللّه فليتوكّل المؤمنون. [٢]
آلعمران (٣) ١٢٢
پيروزى در غزوه احد
٥) محقّق شدن وعده خدا به پيروزى مسلمانان، در مرحله اوليّه جنگ احد:
ولقد صدقكم اللّه وعده إذ تحسّونهم بإذنه حتّى إذا فشلتم ....
آلعمران (٣) ١٥٢
جاسوسى در غزوه احد
٦) وجود جاسوسانى از مشركان بين مسلمانان پس از پايان غزوه احد:
الّذين قال لهم النّاس إنّ النّاس قد جمعوا لكم فاخشوهم فزادهم إيمنا .... [٣]
آلعمران (٣) ١٧٣
سختى غزوه احد
٧) جنگ احد، نبردى سخت و مجسّم كننده مرگ در ديده پيكارگران مسلمان:
ولقد كنتم تمنّون الموت من قبل أن تلقوه فقد رأيتموه وأنتم تنظرون. [٤]
آلعمران (٣) ١٤٣
شايعه در غزوه احد
٨) شايعه كشته شدن پيامبر (ص) در جنگ احد:
وما محمّد إلّارسول قد خلت من قبله الرّسل أفإين مّات أو قتل انقلبتم على أعقبكم .... [٥]
آلعمران (٣) ١٤٤
شكست در غزوه احد
٩) يادآورى خاطره پيروزى در جنگ بدر، التيامبخش آثار روحى و شكست نبرد احد:
أولمّآ أصبتكم مّصيبة قد أصبتم مّثليها قلتم أنّى هذا قل هو من عند أنفسكم إنّ اللّه على كلّ شىء قدير. [٦]
آلعمران (٣) ١٦٥
[١] شأن نزول آيه ١٢١ و آيات بعدى، غزوه احد است و مقصود از طائفتان در آيه ١٢٢، بنوسلمه و بنوحارثه از انصار هستند. (مجمعالبيان، ذيل آيه) «فشل» به معناى ضعفى است كه مولود ترس باشد. (ترتيب كتاب العين، ج ٣، ص ١٣٩٨؛ الميزان، ذيل آيه)
[٢] جمله «و على اللَّه فليتوكل المؤمنون» در مقام سرزنش است و قرآن از روى ملامت مىگويد: و آن دو دسته در اثر ترس به فكر افتادند كه از خود سستى نشان دهند با آن كه خدا يار و ياور آنها است و سزاوار نيست مؤمن با آن كه مىداند خدا يار و ياور او است، به خود ضعف و زبونى راه دهد. (الميزان، ذيل آيه) برداشت فوق بر اين اساس است كه مقصود از طائفتان، بنوسلمه و بنوحارثه از انصار باشند. (مجمعالبيان، ذيل آيه)
[٣] مقصود از ناس دوم، مشركان و ناس اوّل، عوامل و جاسوسهاى ايشان هستند كه در داخل لشكر اسلام بودهاند و از ظاهر آيه چنين به دست مىآيد كه عدّه آنها بيش از يك نفر بوده است. (الميزان، ذيل آيه)
[٤] چون خداوند از رويارويى و درگير شدن با كافران به ديدن مرگ تعبير كرده است، معلوم مىشود كه كارزار احد سخت، و ورود به آن، به منزله ديدن مرگ بوده است.
[٥] . در مجمعالبيان آمده است: سبب نزول آيه فوق، اين بود كه شايع كردند، پيامبر (ص) كشته شد. (مجمعالبيان، ذيل آيه)
[٦] جمله «قد اصبتم مثليها» به پيروزى بزرگ جنگ بدر اشاره دارد. يادآورى آن خاطره بزرگ سبب مىشود تا مسلمانان مصيبت احد را در مقايسه با آن كوچك شمارند، و در نتيجه، رنج مصيبت آن را تحمل كنند.