برخى مفسّران، ذيل آيه ٩٥ حجر (١٥)، وى را از استهزاكنندگان برشمرده‌اند. [١] نيز آيات ٩٠ تا ٩٣ اسراء (١٧)، [٢] و آيات ٧ و ٨ فرقان (٢٥) [٣] را درباره بهانه‌جويى او و ديگر مشركان و آيات ٦ و ٧ سوره ص (٣٨) [٤] را درباره تكذيب پيامبر (ص) از سوى وى دانسته‌اند. از نظر برخى، آيات ١ و ٢ قمر (٥٤)، [٥] ١ و ٢ عصر (١٠٣) [٦] و سوره كافرون (١٠٩) [٧] نيز درباره او نازل شده است.

ابوسفيان‌

ابوسفيان، صخر بن حرب، بزرگ بنى‌اميّه و از سران مشرك مكّه است. [٨] برخى مفسّران، نزول آيه ١٠٤ نساء را در پى به سخره گرفتن پيامبر (ص) و تضعيف مسلمانان در جنگ احد از سوى وى، [٩] آيه ٣٠ انفال (٨) را درباره توطئه ابوسفيان و ديگر سران كفر در دارالنّدوه براى قتل، تبعيد يا زندانى كردن رسول خدا، [١٠] ٣٦ انفال (٨) را درباره اجير كردن افراد براى كارزار با پيامبر (ص)، [١١] آيات ٩٠ تا ٩٣ اسراء (١٧) و ١٢ دخان (٤٤) را در مورد خواسته‌هاى نامعقول او و ديگر سران شرك از رسول خدا براى رفع قحطى از اهل مكّه، [١٢] آيه ٣ سبأ (٣٤) را درباره انكار قيامت‌ [١٣] و آيات ١ و ٢ ماعون (١٠٧) را درباره تكذيب روز جزا و راندن يتيم از خود دانسته‌اند. [١٤]

ابوسَلَمه مَخزومى‌

ابوسلمه مخزومى، عبداللَّه بن عبدالاسد از قريش، برادر رضاعى پيامبر (ص)، از مهاجران حبشه و از بدريّون است. [١٥] از نظر برخى مفسّران، منظور از فرد هدايت يافته در آيه ١٥ اسراء (١٧)، ابوسلمه است. [١٦] نيز نزول آيات ٥٨ و ٥٩ حج (٢٢) درباره شهادت وى، و آيه ٤٠ فصلت (٤١) در مورد عاقبت به خيرى او

[١] مجمع‌البيان، ج ٥- ٦، ص ٥٣٣.

[٢] جامع البيان، مج ٩، ج ١٥، ص ٢٠٧.

[٣] الدرّالمنثور، ج ٦، ص ٢٣٦.

[٤] جامع‌البيان، مج ١٢، ج ٢٣، ص ١٥٢.

[٥] الدرّالمنثور، ج ٧، ص ٦٧١.

[٦] تفسير قرطبى، ج ٢، ص ١٢٣.

[٧] التبيان، ج ١٠، ص ٤٢٠.

[٨] المحبّر، ص ١٣١؛ الاستيعاب، ج ٢، ص ٢٧٠ و ٢٧١ و ج ٤، ص ٢٤٠ و ٢٤١.

[٩] جامع البيان، مج ٤، ج ٥، ص ٣٥٧

[١٠] روض الجنان، ج ٩، ص ١٠١

[١١] جامع‌البيان، مج ٦، ج ٩، ص ٣٢٣؛ مجمع‌البيان، ج ٤- ٥، ص ٨٣١.

[١٢] جامع‌البيان، مج ٩، ج ١٥، ص ٢٠٤- ٢٠٧؛ مجمع‌البيان، ج ٥- ٦، ص ٦٧٨؛ كشف‌الاسرار، ج ٩، ص ٩٦.

[١٣] غرر التبيان، ص ٤٢٥؛ تفسير قرطبى، ج ١٤، ص ١٦٧

[١٤] مجمع البيان، ج ٩- ١٠، ص ٨٣٤

[١٥] الطّبقات الكبرى، ج ٣، ص ١٨١ و ١٨٢؛ الاستيعاب، ج ٣، ص ٧١؛ انساب الاشراف، ج ١٠، ص ٢٢١؛ تاريخ طبرى، ج ٢، ص ٢١٣.

[١٦] مبهمات القرآن، ج ٢، ص ١٢٩.