ولاتهنوا ولاتحزنوا وأنتم الأعلون إن كنتم مّؤمنين‌* إن يمسسكم قرح فقد مسّ القوم قرح مّثله وتلك الْأيّام نداولها بيْن النّاس وليعلم اللّه الّذين ءامنوا ويتّخذ منكم شهداء واللّه لايحبّ الظَّلمين.

آل‌عمران (٣) ١٣٩ و ١٤٠

٣. پنهانكارى‌

٧٨) آگاهى خداوند از امور پنهان در قلب مؤمنان احد:

وإذ غدوت من أهلك تبوّئ المؤمنين مقعد للقتال واللّه سميع عليم. [٢]

آل‌عمران (٣) ١٢١

٤. ترس از مرگ‌

٧٩) به فكر جان خويش بودن گروهى از مؤمنان در جنگ احد:

ثمّ أنزل عليكم مّن بعد الغمّ أمنة نّعاسا يغشى‌ طآئِفة مّنكم وطآئِفة قد أهمّتهم أنفسهم ....

آل‌عمران (٣) ١٥٤

٥. ضعف‌

٨٠) نكوهش مؤمنان به سبب سستى و ضعف آنان در جنگ احد:

وإذ غدوت من أهلك تبوّئ المؤمنين مقعد للقتال واللّه سميع عليم‌* إذ تقول للمؤمنين ألن يكفيكم أن يمدّكم ربّكم بثلثة ءالف مّن الملئكة منزلين‌* ليس لك من الأمر شى‌ء أو يتوب عليهم أو يعذّبهم فإنّهم ظلمون.

آل‌عمران (٣) ١٢١ و ١٢٤ و ١٢٨

ولقد كنتم تمنّون الموت من قبل أن تلقوه فقد رأيتموه وأنتم تنظرون.

آل‌عمران (٣) ١٤٣

ولقد صدقكم اللّه وعده إذ تحسّونهم بإذنه حتّى‌ إذا فشلتم ....

آل‌عمران (٣) ١٥٢

٦. گمان باطل‌

٨١) گمان عدّه‌اى از مؤمنان در جنگ احد به برترى يافتن مشركان بر آنان:

ولاتهنوا ولاتحزنوا وأنتم الأعلون إن كنتم مّؤمنين. [٣]

آل‌عمران (٣) ١٣٩

٨٢) گمان باطل برخى مسلمانان درباره خيانت پيامبر (ص) در غنايم جنگ احد:

وما كان لنبىّ أن يغلّ ومن يغلل يأت بما غلّ يوم القيمة ثمّ توفّى‌ كلّ نفسٍ مّا كسبت وهم لايظلمون. [٤]

آل‌عمران (٣) ١٦١

٨٣) گمان نابجاى طائفه‌اى از مؤمنان شركت‌كننده در غزوه احد درباره خدا:

ثمّ أنزل عليكم مّن بعد الغمّ أمنة نّعاسا يغشى‌

[١] غم دوم مسلمانان همان اندوهى بود كه در اثر حسرت و ندامت ناشى از سستى در جنگ در آن‌ها پديد آمد كه البتّه اين غم، عوض اندوهى بود كه به سبب از دست دادن آن پيروزى در آنان پديد آمده بود (الميزان، ذيل آيه) ناگفته نماند كه عارض شدن اندوه كوچك‌تر بر مؤمنان براى فراموش كردن غم بزرگ‌تر، نعمتى الهى در حقّ آنان بود.

[٢] عبارت «واللَّه ... عليم» در حقيقت مى‌خواهد به مؤمنان بگويد كه آن‌چه را در قلب خود پنهان كرده‌ايد، خداوند از آن آگاه است. (الميزان، ذيل آيه)

[٣] اندوه مؤمنان به جهت پندار باطل آنان درباره برترى مشركان بر آن‌ها بود. (الميزان، ذيل آيه)

[٤] گروهى كه قصد ترك سنگرها را داشتند، به عبداللَّه بن جبير گفتند: از آن بيم داريم كه پيامبر (ص) غنايم را تقسيم نكند و هر كس هر چه را به دست آورده، از آن خودش سازد كه خداوند، در پاسخ به بهانه‌هاى آنان آيه فوق را نازل كرد. (اسباب‌النّزول، ص ١٠٨)