فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ٢٠٨ - ابولبابه انصارى
ابوفكيهه ازْدى
ابوفكيهه ازدى، از اسلام آورندگان نخستين و از مهاجران حبشه است. [١] برخى مفسّران، نزول آيات ١٠٣ نحل (١٦) [٢] و ٤ فرقان (٢٥) [٣] را در ردّ پندار مشركان دانستهاند كه مىگفتند: پيامبر (ص) از علوم ابوفكيهه و برخى ديگر از اهلكتاب سود جسته است. آيه ١١٠ نحل (١٦) نيز درباره وى و گروهى ديگر از مسلمانان نازل شده كه زير شكنجه مشركان، گاهى بىاختيار سخنان كفرآميز بر زبان مىراندهاند. [٤]
ابوقيس بن فاكه
ابوقيس بن فاكه، از قريش، تيره بنى مخزوم است. [٥] برخى مفسّران، آيه ٩٧ نساء (٤) را درباره وى و ديگر افرادى دانستهاند كه به اسلام گرويده؛ امّا در جنگ بدر با مشركان همراهى كردند و در حال كفر و ارتداد كشته شدند. [٦] نيز برخى، نزول آيه ٤٩ انفال (٨) را درباره گفتار نادرست ابوقيس و همفكران مرتدّش درباره سپاه اسلام دانستهاند. [٧]
ابولُبابه انصارى
ابولبابه انصارى، از قبيله اوس، تيره بنى عمرو بن عوف و از حاضران در عقبه دوم. [٨] برخى مفسّران، آيات ٤١ و ٥١ مائده (٥) و ٢٧ و ٢٨ انفال (٨) را در پى خيانت وى به پيامبر ٩ در جريان محاصره يهود بنى قريظه [٩] و نيز آيات ١٠٢ و ١٠٣ توبه (٩) را در شأن وى و همراهانش به جهت سرپيچى از غزوه تبوك و توبه آنان دانستهاند. [١٠]
[١] اسد الغابه، ج ٦، ص ٢٦٤.
[٢] تفسير قمى، ج ١، ص ٤٢٢؛ روحالمعانى، مج ٨، ج ١٤، ص ٣٤٤.
[٣] تفسير قرطبى، ج ١٣، ص ٥؛ روح المعانى، مج ١٠، ج ١٨، ص ٣٤٤.
[٤] الدرّ المنثور، ج ٥، ص ١١٠.
[٥] سيره ابنهشام، ج ٢، ص ٦٤١؛ جمهرة انسابالعرب، ص ١٤٤.
[٦] جامع البيان، مج ٤، ج ٥، ص ٣١٩؛ مجمع البيان، ج ٣، ص ١٥٠.
[٧] همان، مج ٦، ج ١٠، ص ٢٩؛ همان، ج ٤، ص ٨٤٦.
[٨] جمهرة انسابالعرب، ص ٣٣٤، الاستيعاب، ج ٤، ص ٣٠٣.
[٩] جامع البيان، مج ٤، ج ٦، ص ٣١٥ و ٣٧٣؛ مجمع البيان، ج ٣- ٤، ص ٣١٨ و ج ٤، ص ٨٢٣.
[١٠] همان، مج ٧، ج ١٠، ص ١٩- ٢٢؛ همان، ج ٥- ٦، ص ١٠٠ و ١٠١.