ابن زبعرى، ابوسعد، عبدالله بن زبعرى از قريش، تيره بنى سهم و از شاعران بلند آوازه است. [١] ذيل آيه ٢٢٤ شعراء (٢٦) كه در نكوهش شاعران است، شامل وى دانسته شده است. [٢] براساس نقلى، انسان مجادله‌گر در آيه ٥٤ كهف (١٨) همو است. [٣] برخى ذيل آيه ٨ فرقان (٢٥) وى را از مصاديق «الظالمون» دانسته‌اند. [٤] گفته شده: آيه ١٠١ سوره انبياء (٢١) نيز درباره او نازل شده است. [٥]

ابن‌سَبيل‌

ابن‌سبيل در لغت به معناى رهگذر، ره‌رو و مسافر است و در اصطلاح به مسافرى گفته مى‌شود كه در راه مانده و زاد و توشه مسافرت ندارد. [٦]

احسان به ابن‌سبيل‌

١) لزوم احسان به ابن‌سبيل:

... و بالولدين احسنا ... و ابن السبيل ....

نساء (٤) ٣٦

٢) لزوم احسان به ابن‌سبيل براى اطاعت از خداوند و به دور از تكبّر و فخرفروشى:

واعبدُوا اللّه و لاتشركوا به شيا ... و بالولدين احسنا ... و ابن السبيل ... انّ اللَّه لايحبّ من كان مختالا فخورا. [٧]

نساء (٤) ٣٦

٣) احسان به ابن‌سبيل، زمينه جلب محبّت الهى:

... و بالولدين احسنا ... و ابن السبيل ... انّ اللَّه لايحبّ من كان مختالا فخورا. [٨]

نساء (٤) ٣٦

موانع احسان به ابن‌سبيل‌

١. بخل‌

٤) بخل‌ورزى از موانع احسان به ابن‌سبيل:

و اعبدوا اللَّه و لاتشركوا به شيئا و بالولدين احسنا ... و ابن السبيل ... انّ اللَّه لايحبّ من كان مختالا فخورا* الّذين يبخلون ويأمرون النّاس بالبخل ويكتمون مآ ءاتهم اللّه من فضله ....

نساء (٤) ٣٦ و ٣٧

٢. تفاخر

٥) تفاخر، از موانع احسان به در راه‌ماندگان:

و اعبدوا اللَّه و لاتشركوا به شيئا و بالولدين احسنا ... و ابن السبيل ... انّ اللَّه لايحبّ من كان‌

[١] الاصابه، ج ٤، ص ٧٦ و ٧٧؛ الاستيعاب، ج ٣، ص ٣٦.

[٢] مجمع‌البيان، ج ٧- ٨، ص ٣٢٥.

[٣] تفسير مبهمات القرآن، ج ٢، ص ١٦٧.

[٤] تفسير قرطبى، ج ١٣، ص ٦.

[٥] جامع‌البيان، مج ١٠، ج ١٧، ص ١٢٧ و ١٢٨.

[٦] لغت‌نامه دهخدا؛ مفردات راغب.

[٧] جمله «و اعبدواللَّه ...» بيان توحيد عملى است براى همين، پس از آن جمله تعليليه «ان اللَّه لايحبّ ...» آمده تا بفهماند بخيل و رياكار كه در آيه ٣٧ و ٣٨ ذكر شده شرك عملى دارند. (الميزان، ذيل آيه) نتيجه اين كه احسان به ابن سبيل اگر در جهت رضاى خداوند باشد توحيد عملى است و گرنه شرك عملى خواهد بود.

[٨] مفهوم «انّ اللَّه لايُحبّ من كان مُختالًا فخوراً» اين است كه خداوند، غيرمتكبّر و غيرفخرفروش را دوست دارد كه به قرينه مقابله، مقصود، احسان‌كننده است.