ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٨٦ - نوع يكم

توضيح اين كه شخصيت براى تحريك دست به برداشتن كتاب از قفسهء كتابخانه و پيدا كردن صفحه اى كه مقصود مطالعه كننده در آن است ، نيازى به چيزى جز تحريك پا براى رسيدن به قفسهء مطلوب و تحرك دست براى برداشتن كتاب از قفسه و باز كردن و پيدا كردن صفحه مطلوب ندارد . در صورتى كه در مديريت فعاليتهاى مغزى و روانى كه بطور مستقيم با شخصيت مربوط مى باشند ، نياز به دقت و تحليل و تركيب و تصفيه و استنتاجهاى بسيار ظريف و تجريدى دارند .
فعاليتها و بازتابهاى مغزى و روانى انسان ، مانند درك ، تصورات ، تخيلات و تجسيم ، اكتشاف ، علم حضورى ( خوديابى و خود هشيارى ) و بازرسى خويشتن ، تعقل ، انديشه ، تجريد ، اراده ، تصميم ، اختيار ، احساسات متنوع مانند احساس زيبايى ، احساس شكوه در نظم هستى و هم چنين انواع عواطف و غيره مى باشند .
بديهى است كه هيچ يك از فعاليتها و بازتابهاى مزبور ، تصادفى نبوده و در خلأ به وجود نمى آيد و پس از به وجود آمدن بدون قانون در وجود آدمى ، از بين نمى رود .
اين فعاليتها و بازتابها به دو نوع عمده تقسيم مى گردند :
نوع يكم آن قسمت از فعاليتها و بازتابهايى است كه نيازى به آگاهى و مديريت شخصيت ندارد ، مانند تصور اشيايى كه براى اولين بار با آنها روياروى مى شويم .
مسلم است كه صورتهايى از آن مشاهدات در ذهن ما منعكس مى گردد و در اين انعكاس ، ذهن ما مانند حوضى است كه سنگى در آن بيندازند ، امواجى مناسب ايجاد مى گردد . در اين حال اگر آن تصورات ، چيزهايى بىاهميت باشند ، بدون اين كه شخصيت ( من انسانى ) آنها را مورد بازرسى و تحليل قرار داده ( و براى نگهدارى آنها را تحويل مراكز خاص بدهد ) به حال خود مى گذارد كه با گذشت زمانى كم و بيش از افق ذهن ناپديد مى گردند .