ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٠١ - اساسىترين عامل انتقال انسان از &#١٧١ خود طبيعى &#١٨٧ به &#١٧١ من عالى انسانى &#١٨٧ قرار گرفتن در جاذبهء كمال مطلق است كه خداوند متعال مى باشد

روشنترين دليل اين مدعى اين است كه انسان به هر امتيازى كه نايل مى گردد ، مانند ثروت ، مقام ، مواد مطلوب دنيوى مانند مسكن عالى ، املاك خوب ، شهرت اجتماعى ، حتى علم و هنر ، وقتى آنها را خوب ارزشيابى مى كند ، مى بيند همهء آن امتيازات در برابر عظمت و استعداد اشراف و گسترش « من عالى » بسيار ناچيزتر از آن هستند كه آن « من عالى » را در خود خلاصه و زندانى كنند .
و اين حقيقتى است و كسانى كه بهره اى از شخصيت يا « من عالى » دارند ، درك مى كنند كه هر هدف مادى و دنيوى پيش از وصول به آن براى انسان بسيار جذاب و محرك است و موقعى كه انسان به آن هدف دست يافت ، اگر به وسيله آن هدف ، تخدير نشود و اگر با فعاليت تجسيمى روانى ، آن را معشوق مطلق و بىنهايت تلقى نكند ، قطعى است كه شخصيت به همان هدف به عنوان هدف مطلق قناعت ننموده به حركت تكاملى خود ادامه خواهد داد ، تا آن گاه كه در جاذبهء كمال مطلق قرار بگيرد ، اين كمال مطلق خدا است كه هرگز در حيطهء « من » محدود نمى گردد . مولوى مى گويد :
< شعر > لطف شير و انگبين عكس دل است هر خوشى را آن خوش از دل حاصل است پس بود دل جوهر و عالم عرض سايهء دل كى بود دل را غرض < / شعر > در اين هنگام است كه شخصيت آدمى از آزادى واقعى ( فوق بىبند و بارى كه محصول فرمول مهلك ( چون من مى خواهم پس حق است ) برخوردار مى گردد و همان عامل بسيار با عظمت كه او را از بند و زنجير و تمايلات دنيوى زودگذر و نسبى نجات داده است نمى گذارد شخصيت آدمى پديدهء « آزادى » را هدف مطلق زندگى قرار بدهد . لذا او را تا قرار گرفتن در جاذبهء كمال مطلق رهنمون مى گردد .
با اين حركت تكاملى است كه انسان از « آزادى » به « اختيار » كه بهره بردارى از آزادى در مسير و هدف خير است ، تحول مى يابد . و بديهى است كه با رها شدن آزادى از ميدان