ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٨٨ - چه انگيزه اى باعث شده است كه متفكَّران دوران معاصر دين را بعنوان عامل يا يكى از عوامل مؤثر در تاريخ بحساب نمى آورند

مباحث عميق مربوط به شناخت زيباييهاى محسوس را طرح و مورد تحقيق قرار بدهند متفكَّرانى هستند كه از مسائل مربوط به رشد و كمال معنوى روان يا روح نه تنها به سادگى مى گذرند ، بلكه گاهى از طرح چنين مسائلى گريزانند .
آدگارپش در صفحهء ٩٢ از كتاب انديشه‌هاى فرويد اين عبارت را از فرويد نقل مى كند : « من از طرح مسائل توزين ناپذير خود را ناراحت مى يابم و من همواره باين ناراحتى اعتراف مى كنم » اين شخص كه با در هم آميختن علم با تخيّلات و تجسّمات ، خود را در دوران ما انسانشناس مطرح كرده است بنا به اعتراف خودش از طرح مسائل توزين ناپذير ناراحت است آيا براى اين كه اين آقا ناراحت نشود ، مى توانيم از هزاران انسان بزرگ در شرق و غرب از سقراط و افلاطون و ارسطو گرفته تا فيلون اسكندرى و ابن سينا و ابن رشد و غزالى و مولوى و مير داماد و صدر المتألهين و دكارت و لايبنيتز و كانت خواهش كنيم كه آقايان لطفا مسائل توزين ناپذير معنوى را مطرح نكنيد ، زيرا در سالن آزمايشگاه علمى ما يك متخصّص در بارهء بيماريهاى روانى مخصوصا در بارهء عقده‌هاى درونى ، كه از عقدهء روانى و بيمارى خاصّ درونى در بارهء مسائل معنوى رنج مى برد ، خوابيده است ، مبادا كه سر و صداى شما او را از خواب بپراند و برخيزد و با درونى عقده دار وادار به مداواى عقده‌هاى درونى مردم گردد . آيا اين آلرژى بيمار گونه كه موجب شده عاشق جلب شگفتى مردم ( فرويد ) را وادار به وحشت از طرح مسائل توزين ناپذير نمايد مى توان تكليف ميليونها انسان بزرگ الهى را كه با احساسات و خردهاى خود بزرگترين گامها را در راه شناساندن انسان و اصلاح حال او برميدارند ، روشن بسازد و از آنها بخواهد كه بروند و با اسافل اعضاى خود بخلوت بنشينند و هويّت حيات و هدف آن را از آن اعضاء جستجو كنند و سپس به ريش عظماى بشريّت بخندند بنا بر اين ، بىتوجّهى برخى از متفكَّران دوران متأخّر به اديان الهى بعنوان عامل يا يكى از عوامل محرّك و مؤثّر در تاريخ نبايد تعيين كنندهء تكليف