ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢١٢ - ٢٣ - كمّيّت و كيفيّت دخالت و تأثير انسان در تشكيل تاريخ خود چيست و چگونه است

به آن دو دارند ، بنظر بزرگتر از آن مى نمايند كه واقعا عظمت و اهمّيّت قدرت و اراده و انديشهء انسان را نشناخته باشند و در نتيجه دست و پاى انسان را با زنجير پولادين ساخته شده‌هاى خود انسان بسته و تسليم قدرتپرستان خود كامهء جوامع نمايند آيا بيل و كلنگ ديروزى و كمپيوتر امروزى كه هر دو ساخته - شدهء فكر و دست بشرى است مى توانند انسان را پيرو خود نموده و حقيقت و كيفيّت اوّليّه و ثانويّهء تاريخ او را بسازند ، ولى خود انسان كه بوجود آورندهء بيل و كلنگ ديروزى و كامپيوتر امروزى مى باشد ، نتواند راهى را كه در پيش گرفته است ببيند و بشناسد و انتخاب كند آيا مفاهيمى مانند دموكراسى بعنوان مبناى اصلى سياست ، حقوق پيرو مردم بعنوان مبناى بهترين حقوق مردمى ، اقتصاد اجتماعى با ارشاد معقول از ناحيهء مديريّتها طرز تفكَّر « خودسازى انسان » در فلسفه‌ها و غير ذلك كه بعنوان عاليترين آرمانهاى بشرى تلقّى شده‌اند ، نمى توانند تأثير انسان را در تشكيل تاريخ خود اثبات نمايند يك بحث بسيار مهمّى كه در اين مورد بايد در نظر داشت و نبايد مورد غفلت قرار بگيرد اينست كه :
٢٣ - كمّيّت و كيفيّت دخالت و تأثير انسان در تشكيل تاريخ خود چيست و چگونه است تعيين دقيق كمّيّت و كيفيّت دخالت و تأثير انسان در تشكيل تاريخ خود ، اگر امكانناپذير نباشد ، حدّاقلّ بسيار بسيار دشوار است ، زيرا چنانكه در مباحث اوّليّهء اين رساله گفتيم : هم نظام ( سيستم ) موجوديّت مغزى و روانى انسان در حال انفرادى و اجتماعى و هم نظام اجتماع و محيط و منظومهء شمسى مربوط به كيهان كه در آن زندگى مى كند باز بوده و قابل بستن نيست [ مگر با اعمال قرار داد و قدرت و زور آنهم براى مدّتى در حيطهء اجتماع ] و مسلَّم است كه واحدها و جرياناتى كه در يك نظام ( سيستم ) باز ، مشغول