ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٧٠ - دليل دوم - براى اثبات اين حقيقت كه بشر براى پيشرفت و تكامل ارزشى خود بطور مستمرّ قانونى حركتى انجام نداده است

١١ - اگر بخواهيد معناى تكامل را خوب درك كنيد ، باين جريان شرمآور در روابط انسانها با يكديگر توجّه فرمائيد : كه : « پيوستن انسان به انسان ديگر بر مبناى احتياج و گسيختن آن دو از يكديگر بر مبناى سود شخصى » ١٢ - شدّت گرفتن منفعتپرستى حتّى در مواردى كه به ضرر ديگران تمام شود تا حدّى كه بعنوان مفسّر و عامل ادامهء حيات و گاهى هم بعنوان فلسفهء حيات ، از مختصّات تكامل اين انسان است . و منظور عمده از اين منفعت همان منفعت مادّى است .
١٣ - لذّتپرستى ، حتّى در مواردى كه به آلام ديگران تمام شود . اين پديده حتّى در كلمات برخى از آنان كه مى گويند : « ما فيلسوفيم » تا حدّ فلسفه و هدف زندگى نيز معرّفى شده است اين هم يكى از دلائل تكامل است كه لذّت فقط در قلمرو لذائذ مادّى هدف حيات انسانى تلقّى مى شود در مقابل گفتار بعضى از انسان شناسان كه گفته‌اند : تلذّذ چه هدف ناچيز تلذّذ كار جانوران است .
١٤ - يكى از محكمترين دلايل تكامل اين موجود عبارتست از جواز قربانى كردن همهء ارزشها و عظمتهاى انسانى و الهى براى وصول به هدفى كه تشخيص داده شده است اين رسالت براى نابودى انسانيّت را ماكياولى دست پروردهء سزار بورژيا در اختيار كاروان تكامل قرار داده است . اين رسولان ضدّ انسانى اين شرط را هم در « هدف وسيله را توجيه مى كند » در نظر نگرفتند كه بگويند : « عظمت آن هدف كه واقعيّتهائى را بعنوان وسيله قربانى مى نمايد ، بايد بقدرى داراى ارزش و عظمت باشد كه هم از دست رفتن وسيله را جبران نمايد و هم موجب حلّ مشكل يا مشكلاتى گردد .
١٥ - پانزدهمين دليل تكامل انسانها كه بسيار جالب است ، « هدف ديدن خويشتن و وسيله ديدن ديگران » مى باشد كه پديده ايست بسيار شائع ، و هنوز