ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٥٦ - نوع سوم - رفتار اضطرارى

بشر آنجا كه اعتياد به رفتارهاى ناشايست ديده مى شود ، پر است از ، از دست دادن حسّها و بدست آوردن نيازهاى مصنوعى نوع سوم - رفتار اضطرارى - عبارتست از آن نوع رفتارهائى كه با اراده‌هاى تحميلى ثانوى بوجود مى آيند ، مانند اين كه يك دانشمند مضطرّ مى شود كتابى را بفروشد كه بجهت اهمّيّتى كه كتاب دارد ، با اراده و انگيزه‌هاى معمولى براى آن دانشمند قابل فروش نمى باشد . مثلا يك عمل جرّاحى براى همسر يا فرزند آن دانشمند ضرورت پيدا مى كند و او بجهت نداشتن بودجه مضطرّ مى شود كتاب محبوب خود را كه نمى خواست آنرا با انگيزه‌هاى معمولى از دست بدهد ، بفروشد . كارگرى مضطرّ مى شود براى امرار معاش خود در يك محيط مثلا در برابر صد تومان ده ساعت كار كند ، در صورتى كه اگر اضطرار نداشت ، كار را در برابر آن دستمزد انجام نمى داد ، زيرا ارزش كارش بالاتر از آن مبلغ مى باشد . حال كه معناى رفتار اضطرارى روشن شد ، برگرديم به پشت سر ببينيم تاريخ بشرى در اين باره چه مى گويد آنچه كه از مطالعهء تاريخ بدست ما خواهد آمد ، روشنتر از آنست كه نيازى به بحث و مناقشه و مجادله داشته باشد . واقعيّت تاريخى چنين است كه رفتارهاى صادره از انسانها ، اغلب از نوع اضطرارى آن بوده است ، زيرا ما در شناخت علل رفتارهاى صادره اغلب با اين جمله روبرو خواهيم گشت كه اگر آن كار را نمى كردم ، از گروه حذف مى شدم ، يا جامعه مرا طرد مى كرد ، خانواده‌ام گرسنگى مى كشيدند ، از قافله عقب مى ماندم ، . . . و با اين جملات كمتر روبرو خواهيم گشت كه من آن كار را كردم بجهت اين كه ارزش حقيقى كار مرا شناختند و آن ارزش را بمن دادند . و كمتر از آن با اين گونه جملات مواجه خواهيم گشت كه : « من آن كار را با كمال آگاهى و تعقّل و نظاره و سلطهء شخصيّت خود و با كمال توجّه به علل گذشته و نتايج آيندهء آن ، انجام دادم . » تعجّب در اينست كه بشر با اين وضع اسفناكى كه از قديمترين دورانها تاكنون ، در آن غوطه ور