فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥٠ - بيان گفتار پيش

و مقصود از حركت جوهرى آنست كه همانطورى كه اعراض در معرض‌

تغيير و تبدّل قرار مى‌گيرند جواهر و اجسام نيز چ نين مى‌باشند فلذا عالم اجسام و

ماهيّت آنها متبدّل و متغيّر است چ ه افلاك و چ ه عناصر و بتبع آن اعراض و

صفاتشان نيز تغيير مى‌كند لذا اختصاص دادن حركت و تغير را بصفات و اعراض از

طريق صواب به دور است و بعد از تسليم اين امر و قائل شدن بحركت جوهرى‌

محصول كلام مصنّف (ره) صورت قياسى است كه ذيلا تقرير مى‌شود:

عالم اجسام و جسمانيّات تمام متحرّك و سيّالند و هر شيى‌ء سيّال و

متحرّكى هر قسمت و حدّى از آن محفوف بدو عدم زمانى (عدم سابق و عدم‌

لا حق) است در نتيجه عالم اجسام حادث زمانى هستند.

امّا بيان و تثبيت صغرى چ نان چ ه گ فتيم در بخش طبيعيّات ادلّه آن ذكر

خواهد شد.

امّا كبرى: بسى واضح و روشن است كه لازمه لا ينفكّ سيلان و حركت‌

اين است كه متحرّك وجودش در هر قطعه‌اى از زمان بين دو عدم زمانى واقع است‌

كه آندو عدم نيز بلحاظ عدم ثباتشان متحرّك و سيّالند بحسب زمان چ ه آنكه اين‌

دو مانند دو وجودى كه در وسط اين دو قرار دارند مظروف زمان مى‌باشند لذا اين‌

دو عدم را بنام عدم زمانى مى‌نامند و بعد از توجّه به اين دو مقدّمه لزوم نتيجه‌

بديهى است يعنى پ س عالم اجسام بلحاظ سيلان و تحرّكى كه دارد هر فرد بلكه‌

هر جزئى از آن محفوف بعدم زمانى سابق و لا حق است در نتيجه آن فرد يا جزء

حادث زمانى مى‌شود.

قوله: و اعراضها تابعة لها: ضمير در « اعراضها » به طبايع عالم و در « لها » نيز

بآن عود مى‌كند.

قوله: و قابلها متّحدة معها: ضمير در « قابلها » به اعراض راجع بوده و در

« معها » به طبايع عالم راجع است.

بديهى است عالم از هيولا و صورت تركيب شده نهايت اختلاف است در

اينكه تركيب اين دو اتّحادى است يا انضمامى مشرب مصنّف اوّلى است با توجّه‌