فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥١ - بيان گفتار پيش

باين مبنا بايد گ فت حركت در اعراض عين حركت مادّه و هيولا است و تجدّد

هيولا همان تحرّك و سيلان اعراض است مع الوصف تعبير به تبعيّت غلط و اشتباه‌

نيست زيرا مرتبه اعراض در طول مرتبه جواهر و ذوات است و بجهت مراعات اين‌

معنا باين لفظ تعبير آورد و از اين بيان معناى عبارت بعدى (و قابلها الخ) واضح و

روشن مى‌شود.

قوله: سيّال بسيلانها: ضمير در « سيلانها » به اعراض برمى‌گردد.

قوله: على صفات العالم: مقصود از « صفات » اعراض ميباشد.

قوله: بل على ذواتها: مقصود از « ذوات » جواهر طبايع عالم مى‌باشد.

قوله: و هما سيّالان زمانيّان: ضمير « هما » به عدمان عود مى‌كند.

قوله: لانّ وعائهما: يعنى وعاء العدمين.

قوله: المكتنفين به: ضمير در « به » به عدم راجع است.

قوله: فى اجزاء ذلك الحدّ: مقصود از « الحدّ » حدّ يلحظ منه مى‌باشد.

قوله: و اجزاء اجزائه: يعنى اجزاء اجزاء ذلك الحدّ.

قوله: يلى ذلك الحدّ من الطّرفين: يعنى دو حدّى كه هر كدام در طرفى از

ذلك الحدّ الملحوظ واقع شده‌اند.

قوله: و ما يلى مايليه: يعنى و حدّى كه تالى تالى ذلك الحدّ الملحوظ مى‌باشد.

شرح عربى: ففى كلّ حدّ من حدود الطّبايع السّيّالة لا صحّة لسلب المسبوقيّة

بالعدم الزّمانى و كذا فى الكلّ المجموعى اذ لا وجود له سوى وجود

الاجزاء و لا سيّما فى الممتدّات القارّة و الغير القارّة المتوافقة الاجزاء

و الموافقة للكلّ فى الحدّ و الاسم فحكمه حكمها و كذا فى الكلّى‌

الطّبيعى منها اذ لا وجود له سوى وجود الاشخاص و لذا قلنا:

ترجمه: پ س در هر حدّى از حدود طبايع سيّاله مسبوقيّت به عدم زمانى صادق بوده‌

و اين معنا قابل صحّت سلب از آن نيست و همچنين است در كلّ مجموعى چ ه‌

آنكه كلّ غير از وجود اجزاء وجود ديگرى ندارد مخصوصا در ممتدّات قارّه و غير