فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤١ - مقاله محقق آشتيانى

و چ ون ذات مقدّسش عبارت از صرف الوجود بوده و صرف الوجود نيز يعنى‌

صرف تمام وجود و كمالات وجودى و از طرف ديگر در اين مرتبه علم بذات و

شهود و حضور عند الذّات معتبر است لا جرم در اين مرتبه هم شاهد ذات بوده و هم‌

شاهد كمالات (يعنى حقائق و وجودات) نهايت شهود ذات مقصود بالذّات بوده و

شهود كمالات مقصود بالتّبع و از اين شهود بشهود مفصّلى از مجمل نام مى‌برند

چ نان چ ه احيانا بمقام جمع الجمع نيز از آن ياد نموده شده.

مرتبه سوّم: ظهور ذات و اسماء و صفات كه از آن به مقام اعيان ثابته اسم‌

مى‌برند و در اين مرتبه كثرت و تعدّد بروز و ظهور مى‌نمايد تا جائى كه بلغ ما بلغ‌

و در كلمات بآن مقام و احديّت، تعيّن ثانى، برزخيّت ثانيه و مقام جمع يا قاب‌

قوسين اطلاق شده است و در اين مرتبه مفاهيم اسماء و صفات ظاهر مى‌شود.

سپس مى‌فرمايد:

و چ ون اين حقائق و مفاهيم در دو مرتبه اوّل و دوّم ظهور و بروزى ندارند و

منحصرا تعيّن و ظهورشان در اين حضرت مى‌باشد لا جرم صحيح است بگوئيم كه‌

اينها حادث و جديد مى‌باشند البتّه مقصود از حدوث نه حدوث زمانى است زيرا

تأخّر آنها از حقّ بحسب زمان نيست بلكه تأخّرشان رتبى است چ ه آنكه در اين‌

وادى صباح و مساء وضحى نيست و نيز حدوث زمانى در سلاسل عرضيّه متصوّر

است نه طوليّه چ نان چ ه حدوث ذاتى يا دهرى نيز بآنها صادق نمى‌باشد بعلّت اينكه‌

حدوث ذاتى مجرّد لحاظ عقل و صرف اعتبار است و حال آنكه حدوث منظور

داراى حقيقتى است و امّا عدم صدق حدوث دهرى بدو جهت است:

١- آنكه حدوث دهرى در خلق و مخلوقات است و حال آن كه ظهور و

بروز مزبور اجمالا از مراتب ذات محسوب مى‌شود.

٢- آنكه ملاك و مناط حدوث دهرى تأخّر معلول از علّت است و حال‌

آنكه مسئله علّت و معلول در اين حقائق منمحى و بى‌اساس است.

پ س عبارتند از حادث بحدوث اسمى يعنى اين حقائق و مفاهيم با مقام‌

غيب الغيوب و هويّت مغربيّه الهية نبودند زيرا مقام مزبور بشرط « لا » است نسبت‌