فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤٠ - مقاله محقق آشتيانى

مقاله محقّق آشتيانى‌

شرح مقصود و مرام مصنّف از اين كلام متوقّف بر ذكر چ ند مقدّمه است:

اوّل: حقيقت حقتعالى از نظر حكماء عبارتست از وجود بشرط « لا » يعنى‌

بشرط طرد تمام اعدام و كافّه نقائص و از اين معنا بمرتبه احديّت ذاتيّه و وجود

بحث صرف يا ساذج و يا خالص تعبير مى‌كنند.

و از نظر عرفاء عبارتست از وجود « لا » بشرط مقسمى كه به مقام‌

غيب الغيوب و هويّت مغربيّه مصطلح است و گ فته‌اند در اينمقام براى حقيقتش‌

جلّت عظمته نه اسمى است و نه رسمى، نه نعتى است و نه صفتى و گ اهى از آن‌

بصرف الوجود يا حقّ الوجود نيز نام مى‌برند:

دوّم: وحدت و كثرت هر كدام بر دو قسم هستند:

حقيقيّه و غير حقيقيّه (اضافيّه)

مقصود از حقيقيّه وحدت يا كثرت لا بشرطى است كه در آن مقابله با

كثرت يا وحدت ملاحظه نشده است.

و منظور از اضافيّه آنست كه مقابله هر كدام در ديگرى لحاظ و اعتبار شده‌

و بعبارت ديگر مى‌توان گ فت وحدت حقيقيّه يعنى عين واحد و اضافيّه يعنى نعت‌

و صفت واحد.

سوّم: حقيقت وجود حقتعالى داراى مراتب عرفانى است باين شرح:

مرتبه اوّلى: مرتبه غيب الغيوب است كه گ فتيم در اين مرتبه نه اسمى است‌

و نه رسمى و نه صفتى حتّى صفات ذاتيّه و بسيارى از عرفاء اين مرتبه را اصلا

جزء مراتب نياورده و گ فته‌اند اطلاق مرتبه فرع بر تعيّن است و حال آنكه تعيّن و

تشخّص در اين مرتبه نيست بلكه بعضى ديگر پ ا فراخ‌تر گ ذارده و مراتب بعدى را

نيز همين‌گونه ديده‌اند و از آنها به اعتبارات عرفانيّه تعبير نموده‌اند.

مرتبه دوّم: بودن ذاتش براى ذاتش، يعنى ظهورش بواسطه احديّت ذاتيّه و

در اين مرتبه تعيّن وحدت اعتبار و لحاظ مى‌شود و از آن به تعيّن اوّل و اصل‌

تعيّنات تعبير مى‌كنند.