فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٧١ - فصل در بيان برخى از احكام علت جسمانى

ليست: از افعال ناقصه و فاعلش ضميرى است كه به « ذات مدّة» راجع و

خبرش « اثّرت » است.

الّا: از ادات استثناء و جملع بعد در تأويل مصدر و مستثنا مى‌باشد.

ان: مخفّفه از مثقّله و « منفعل » اسم آن و جمله « اقترن بوضع» خبر آن‌

است.

ترجمه: اثر علّت جسمانى از نظر زمان و عدد و شدّت متناهى است و نيز در صورتى‌

اين سنخ علل مؤثّر هستند كه منفعل و معلول آنها با يك وضع و محاذات خاصّى با

آنها مقرون باشد.

شرح عربى:

غرر

فى بعض احكام العلّة الجسمانيّة

قد انتهى تأثير ذات مدّة، اى علّة صاحبة مادّة، فى مدّة، اى زمان‌

التّأثير، و عدّة، اى عدد التّأثير، و شدّة، اى شدّة التّأثير.

و ليست ايضا، اى كما انّ العلّة الجسمانيّة و القوى الجسمانيّة متناهية

التّأثير كذلك ليست، اثّرت الّا بان منفعل، اى منفعلها، منها بوضع،

خاصّ، اقترن، فالقوّة النّاريّة لا تؤثّر فى ماء القدر اينما وقعت بل اذا

حصل بينهما وضع خاصّ و محاذاة خاصّة و الشّمس لا تضئ الارض‌

كيفما تحقّقت بل بمقابلة خاصّة او ما فى حكمها.

ترجمه:

فصل در بيان برخى از احكام علّت جسمانى‌

تأثير صاحب مادّه يعنى تأثير علّت صاحب مادّه در زمان و عدد و شدّت تأثير

متناهى مى‌باشد.

و همانطورى كه علّت جسمانى و قواى جسمانيّه از نظر تأثير متناهى هستند.

همچنين اثر نمى‌گذارند مگر آنكه منفعل و معلول آنها با وضع خاصّى با آنها مقرون‌