فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٧٣ - شرط تأثير ماده جسمانى

٢- شرط تأثير مادّه جسمانى‌

تأثير اين سنخ از علل بطور مطلق و بدون شرط نيست بلكه در صورتى اثر

آنها بمنفعل رسيده و معلول موجود مى‌شود كه متأثّر در وضع و محاذات خاصّى واقع‌

شده باشد.

مثلا قوّه نار و حرارت آتش در صورتى آب در ديگ را بجوش مى‌آورد كه‌

فاصله آن با ديگ بمقدار خاصّى باشد نه بطور مطلق يا مثلا خورشيد در صورتى زمين‌

و كره خاك را نورانى مى‌كند كه زمين در يك نقطه خاصّى از مدار واقع باشد فلذا

بسيارى از كرات شناور در فضا از نور و اضائه شمس محروم هستند چ ون فاقد شرط

مزبور مى‌باشند.

قوله: او ما فى حكمها: زمانى كه شمس از افق طلوع كند بقاع و امكنه‌

مقابلش منوّر بنورش مى‌گردند و ساير بقاع اگرچه مقابلش بالفعل نيستند لكن در

حكم مقابل مى‌باشند زيرا بعد از طلوع شمس از افق همانطوريكه نقاط مقابل روشن‌

مى‌شوند نواحى ديگرى كه مقابل نيستند ولى نزديك به نقطه تقابل هستند نورانى‌

مى‌گردند.

شرح عربى: و لم نشر الى دليل المسئلتين مع طول ذيله فى الاولى اذ بمقتضى ثبوت‌

الحركة الجوهريّة فى القوى و الطّبايع كلّ قوّة تنحلّ الى قوى كلّ‌

واحدة منها محفوفة بالعدمين محدودة ذاتا و اثرا و اشتراط الوضع ايضا

سهل النّيل بعد تصوّر انّ احتياج القوّة الى المادّة فى الوجود يستلزم‌

احتياجها اليها فى الايجاد و لتفرّع الايجاد على الوجود و الاحتياج الى‌

المادّة فى الايجاد ليحصل بها للقوّة وضع من منفعلها و الّا لم تكن‌

محتاجة الى المادّة فى الايجاد فلم تكن محتاجة اليها فى الوجود لانّ الغنىّ‌

فى الفعل غنىّ فى الذّات فلزم كونها مفارقة و قد فرضناها ذات المادّة

هذا خلف.

فنفس تصوّر انّ القوّة جسمانيّة و ذات مادّة ادّتنا الى المطلوب.