فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٢٤ - نسبت بين ذات و حقيقت و ماهيت

بطور مطلق تعلّق مى‌گيرد و لازمه آن اينستكه انسان من حيث هو از وجود بطور مطلق‌

خالى باشد چ ه وجودى كه عين ماهيّت بوده يا جزء آن فرض شده و يا از آن خارج‌

باشد و نفس انسان همان نفسش بوده باشد و اين معنا باطل است بخلاف آنكه عكس‌

آن گ فته شود يعنى حيثيّت مزبور جزء محمول فرض گ ردد.

شرح فارسى:

توضيح‌

براى ماهيّت دو نحوه عوارض گ فته شده:

١- عوارض براى وجود ماهيّت همچون كتابت و حركت و سكون كه‌

عارض بر ماهيّت انسان مى‌شوند بشرط وجودش.

٢- عوارض براى نفس ماهيّت و آن عبارت از عوارضى است كه بر

ماهيّت موجوده عارض مى‌شود نه آنكه وجود در آن بنحو قيد ملاحظه شود بلكه بطور

ظرف اعتبار مى‌گردد همچون مفهوم وجود و وحدت و امكان و امثال ذلك.

و در فرق بين اين دو عارض گ فته‌اند:

ماهيّت اگر باعتبار نفسش ملاحظه شود نه بعوارض وجود متّصف است و

نه بنقائض آنها فلذا مكرّر در عبارات گ فته شده:

الماهيّة من حيث هى هى لا متحرّك و لا بلا متحرّك لا كاتب و لا بلا كاتب.

ولى نسبت به عوارض ذات و طوارى حقيقتش اينطور نيست بلكه بيكدام‌

از طرفين (اصل- نقيض) لا محاله متّصف است لكن اينطور نيست كه اين سنخ‌

عوارض عين ماهيّت يا جزء آن باشند و بعبارت مرحوم مصنّف حيثيت نفس ماهيّت‌

با حيثيّت آنها متغاير مى‌باشد زيرا بديهى است اين عوارض مصاحب با ماهيّت‌

بوده نه آنكه نفس ماهيّت يا جزء آن باشند و فرق بين اين دو بسى واضح و روشن‌

است.

و از تقرير اين فرق، فرق ديگرى ظاهر مى‌شود و آن اينست كه:

در قضاياى سالبه اگر ماهيّت من حيث هى و باعتبار ذاتش موضوع بوده و

محمول يكى از عوارض وجود آن باشد مى‌توان حرف سلب را از موضوع مؤخّر آورده‌