فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٥٤ - بيان گفتار پيش

لذا در جوابش گ فته‌ايم:

حفظ هر نوع سيّال بالذّات و صفاتش بواسطه مثل نوريّه‌اش مى‌باشد

چ نان چ ه حفظ هر بدن شخصى انسانى و وحدت و ثباتش بواسطه نفوس ناطقه‌

مى‌باشد با اينكه اين بدن بملاحظه تحلّل و تبدّلش به اشياء متعدّد و مختلف مبدّل‌

مى‌گردد ولى معذلك وحدت و ثبات چ نان چ ه گ فتيم در آنها محفوظ است چ ه آنكه‌

اين انواع متبدّله چ ون هر كدام از آنها باشراق صاحبش متّصل بوده و اين اشراق در

تمم يك امر بسيط ثابت است كه بر حالت واحدى بوده و بمنزله روح براى تمام‌

آنها محسوب شده و انواع همچون جسد برايش ميباشند يا به تعبير ديگر اشراق مزبور

بمنزله معنا و انواع بمثابه صورت و عبارت برايش هستند و به عبارت ديگر اشراق‌

مثل اصلى است كه با چ يزى مخلوط نبوده و انواع فرعش محسوب مى‌شوند و

حقتعالى از وراء آنها بايشان احاطه داشته لا جرم وحدت و ثبات اين انواع بواسطه‌

اشراق ياد شده محفوظ و مصون مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: و لمّا كان لقائل ان يقول: يعنى بعد از تسليم حركت جوهرى ممكن‌

است در مقام اشكال گ فته شود لازمه اينقول آن است كه هر ماهيّت و حقيقتى‌

عبارت باشد از ذوات و حقائق مختلفه‌اى چ ه آنكه طبايع از بدو خلقشان تا زمان‌

موت طبق اين قول باعتبار آنات زمان يك ماهيّتى هستند غير از ماهيّت قبلى و

اين معنا با وحدت آنها سازگار نيست.

در جواب مى‌فرمايد:

اگرچه چ نين است و هر ماهيّت و طبيعت سيّال و متحرّكى در واقع طبايع‌

و ماهيّات متبدّله‌اى است لكن بين تمام آنها حافظ وحدتى است كه مانع از

تشتّت و پ راكند گ ى و تكثّر مى‌شود و آن باصطلاح ارباب فنّ مثل نوريّه است كه‌

بمثل افلاطونى مشهور ميباشد و مقصود از آن همان عقول عرضيّه است كه بعد از

فناء اجسام و انهدام اجساد آن باقى مى‌ماند همچون روح كه بعد از فناء بدن باقى‌