فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٥٢ - جواب از شبهه اول فخر

نمود نه اينكه ممكن موجود را وجود داد محذورى ندارد و بعبارت ديگر وجودى كه‌

متعلّق جعل واقع ميشود و بنا بر اصالت وجود ممكنات در آن به مؤثّر محتاجند وجود

محمولى و رابط است (وجودى كه مفادّ كان تامّه است) نه جود رابطى (وجوديكه‌

مفادّ كان ناقصه است).

و امّا احتياج ممكن به مؤثّر در اتّصافش بوجود در صورتى مستلزم اشكال‌

مزبور است كه اثر تأثير را نفس اتّصاف كه امر عدمى است بدانيم و حال آنكه‌

چ نين نيست زيرا اثر تأثير يك چ يز است و آن ماهيّت موجوده در خارج است كه‌

عقل آنرا در ذهن به ماهيّت و وجود تحليل نموده و از آن اتّصاف را انتزاع مى‌كند

پ س اثر جعل و تأثير امر عدمى نمى‌باشد و قبلا در مبحث جعل به آن اشاره شد.

شرح عربى: و منها: انّه لو احتاج الى المؤثّر فصفة المؤثّر ايضا شيى‌ء ممكن‌

فاحتاجت الى مؤثّريّة اخرى و هكذا فيتسلسل.

و، الجواب: انّ، صفة التّأثير فى العقل فقط، و ليست متأصّلة و لا

يقدح ذلك فى اتّصاف المؤثّر بها لانّ ثبوت شيى‌ء لشيى‌ء لا يستلزم‌

ثبوت الثّابت فى الخارج.

ترجمه: و از جمله شبهات اينستكه:

ممكن اگر محتاج به مؤثّر باشد، پ س صفت مؤثّريّت نيز شيئى است‌

ممكن در نتيجه به مؤثّريّت ديگر محتاج است و بهمين ترتيب پ يش رفته و تسلسل‌

لازم مى‌آيد.

مرحوم مصنّف ميفرمايد:

جواب از اين شبهه آنستكه:

صفت تأثير تنها در عقل بوده و اصالتى در خارج ندارد و البتّه بايد توجّه‌

داشت كه اين معنا در اتّصاف مؤثّر بآن هيچ قدح و ضررى وارد نمى‌كند زيرا ثبوت‌

شيى‌ء براى شيئى ديگر مستلزم آن نيست كه شيى‌ء ثابت در خارج باشد.