فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٥٤ - شبهه دوم فخر و جواب از آن

لم يكن: از افعال ناقصه و « اقتضاء » اسمش و « للممكن » خبرش‌

مى‌باشد.

ترجمه: حدوث در محتاج بودن همچون بقاء است زيرا ممكن نه اقتضاى حدوث‌

دارد نه بقاء.

شرح عربى: و من الابحاث المتعلّقة بالامكان حاجة الممكن الى العلّة فى البقاء

ايضا كما قلنا:

لا يفرق الحدوث و البقاء، فى الحاجة، اذ لم يكن للممكن اقتضاء،

فكما لم يكن وجوده في اوّل الحال باقتضاء من ذاته فكذا في ثانى الحال‌

و ثالث الحال و هكذا لانّ مناط الحاجة كما سيجيئ هو الامكان و هو

لازم الماهيّة فكذا الحاجة بل الوجود الامكاني في اىّ وعاء من اوعية

الواقع كان سواء كان فى الدّهر او فى الزّمان او فى طرفه حادثا او باقيا

عين الفقر و الفاقة الى العلّة لا انّه ذات له الفقر و هو متقوّم بها متذّوت‌

بذاتها بحيث لو قطع النّظر عن وجودها لم يكن شيئا و بوجه بعيد كقطع‌

النّظر عن ذاتيّات شيئيّة الماهيّة حيث لا تبقى تلك الماهيّة فما اسخف‌

قول من يقول « انّ المعلول محتاج الى العلّة حدوثا لا بقاء» و قد تفوّهوا

بانّه لو جاز على الصّانع العدم لما ضرّ عدمه وجود العالم تعالى عمّا يقول‌

الظّالمون.

ترجمه: و از جمله ابحاثى كه متعلّق بامكان است اينكه:

ممكن در بقاء نيز به علّت محتاج است چ نان چ ه در متن بعدى چ نين‌

گ فته‌ايم:

حدوث و بقاء از نظر حاجت با هم فرقى ندارند زيرا براى ممكن اقتضائى‌

نميباشد، پ س همانطورى كه وجود آن در ابتداء امر باقتضاء ذاتش نبوده و مستند به‌

وجود علّت است عينا در حال دوّم و سوّم و همچنين حالات و ازمنه بعدى نيازمند

به علّت است زيرا مناط حاجت چ نان چ ه عنقريب خواهد آمد امكان بوده و آن لازمه‌