فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٤٨ - راى مشائين و نقد مصنف

كذاك: جارّ و مجرور، متعلّق به استقرّ.

فعلى: خبر است براى مبتداء محذوف و « انفعالى » معطوف به آن است.

فعليّة: مضاف و مضاف اليه، مبتداء و خبرش « ماء » موصول يا صله‌اش‌

مى‌باشد.

الانفعالى: مبتداء و « من المرسوم» جارّ و مجرور متعلّق باستقرّ، خبر آن است.

فى العقل: جارّ و مجرور، متعلّق به « المرسوم » و همچنين كلمه « بعد » .

ما: موصوله، مضاف اليه براى « بعد » .

فى الاعيان: جارّ و مجرور، متعلّق به « حصل » .

ترجمه: و نيز علم يا تفصيلى است و يا اجمالى چ نان چ ه يا فعلى است و يا انفعالى.

علم فعلى آنستكه سبب براى معلوم باشد و انفعالى عبارتست از صورت‌

مرتسمه در عقل بعد از حصولش در خارج.

پ س در فعلى علم قبل از حصول در اعيان در عقل باشد و در انفعالى اوّل در

اعيان و خارج باشد سپس در عقل آيد.

شرح عربى: و العلم تفصيلىّ او اجمالىّ، فالاوّل هو العلم بالاشياء المتعدّدة بصورة

متمايزة منفصلا بعضها عن بعض و الثّانى ان يعلم تلك الاشياء بصورة

واحدة لم ينفصل بعضها عن بعض فاذا سئلت عن عدّة مسائل احكمتها

من قبل فانّك تجد جواب الكلّ حاضرا لكنّه حالة بسيطة هى خلّافة

للتّفاصيل فهذا العلم الواحد البسيط بالاجوبة اجمالى و اذا شرعت فى‌

التّفصيل مترتّبا متعاقبا فانّك احضرت الأجوبة فى ذهنك بصور

متعدّدة فهذا هو العلم التّفصيلى.

ترجمه: علم يا تفصيلى است و يا اجمالى مى‌باشد.

علم تفصيلى عبارتست از علم باشياء متعدّده با صورت‌هاى متمايزه و اينكه‌

از هم منفصل باشند.