فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٤٩ - كلام قطب الدين در درة التاج

علم اجمالى آنستكه عالم به اشياء متعدّده با صورت واحدى علم داشته‌

بطورى كه برخى از آنها از بعضى ديگر ممتاز و مشخّص نباشد مثلا وقتى از مسائل‌

عديده‌اى كه از پ يش آنها را تحصيل كرده و استوار نموده‌اى سؤال شدى براى تمام‌

آنها يك جواب حاضر دارى.

ولى در عين حال بايد توجّه داشت كه علم اجمالى حالت بسيطه‌اى است‌

كه خلّاق تفاصيل مى‌باشد و اين علم واحد بسيط به اجوبه اجمالى مى‌باشد و وقتى‌

شروع در تفصيل نموده و جواب هر يك از مسائل را بطور ترتيب و متعاقب دادى پ س‌

جوابها را در ذهنت بصور متعدّده و مشخّصه حاضر نموده‌اى و اين را علم تفصيلى‌

گ ويند.

شرح فارسى:

توضيح‌

علم تفصيلى و اجمالى‌

علم بتقسيم ثانوى بر دو قسم است: علم تفصيلى و علم اجمالى.

علم تفصيلى: عبارتست از دانستن اشياء متعدّده بطورى كه هر كدام در ذهن‌

صورتى ممتاز از ديگرى داشته باشند.

علم اجمالى: عبارتست از دانستن اشياء متكثّره بيك صورت بطورى كه‌

هر كدام صورت عليحدّه‌اى نداشته باشند همچون علم بقدر مشتركى كه در تحت آن‌

افرادى چ ند مندرج باشند بدون علم به خصوصيّت هر كدام يا مثلا اگر مسائل چ ندى‌

را قبلا دانسته باشيم و پ س از گ ذشت زمانى از آنها سؤال شويم از كلّيّه آنها يك‌

اجمالى در ذهن مانده كه همان اجمال را چ ه بسا جواب براى همه قرار مى‌دهيم و

آن جواب مجمل را مبدء استخراج تفاصيل قرار مى‌دهيم پ س آن جواب كه حاكى از

صورت بسيطه و اجمالى است علم اجمالى باشد و شروع در استخراج تفاصيل كه‌

خود نماينده صور متعدّده ممتاز است علم تفصيلى باشد.

كلام قطب الدّين در درّة التّاج‌

قطب الدّين شيرازى در كتاب درّة التّاج كه كتاب نفيس و ارزنده‌اى است‌