فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٤٧ - راى مشائين و نقد مصنف

و بعضى ديگر از اهل دانش صور عقليّه را در ذهن حال (مقبول) و نفس را

قابل و محلّ دانسته‌اند و در نتيجه قيام آنها بنفس را قيام حلولى فرض نموده‌اند و

مرحوم مصنّف مى‌فرمايد اگر كاف را به معناى حرفى و تشبيهيّه تقدير كنيم اشاره به‌

اين قول بوده و معناى عبارت اين طور مى‌شود:

علم علّت بمعلول از قبيل علم حضورى است نظير علم ما بصور عقليّه و

مشابه با آن است زيرا وقتى علم نفس بصور عقليّه حضورى بود با اين كه نفس قابل‌

و صور مقبول هستند و در جاى خود ثابت شده كه نسبت مقبول بقابل نسبت امكانى‌

است بايد علم علّت بمعلول بطريق اولى حضورى باشد چ ه آنكه نسبت بين علّت و

معلول ضرورى و وجوبى است خصوصا كه اگر علّت فاعلى حضرت حقتعالى فرض‌

شود زيرا حضرتش تمام معلولات و مخلوقات را از عالم ليس و عدم بوادى وجود و

اقليم ايس آورده و به آنها كمال بخشيده و بديهى است معطى كمال و موجد وجود

خود فاقد آن نبوده و ممكن نيست از حيطه وجودش و سعه نورش ذرّه‌اى مخفى باشد

بطورى كه در علم به آن محتاج بواسطه و صورت باشد كه به بركت آن صورت‌

مجهول برايش منكشف شود «تعالىاللّه عمّا يقوله الظّالمون».

پ س مقاله‌اى كه از بعضى مشّائين نقل شده كه علم حضرتش به كائنات را

قبل از ايجاد حصولى و محتاج بارتسام صور مى‌دانند كلامى است باطل و اشبه‌

بخرافات و مزخرفات مى‌باشند.

متن: « ٣٤٧، ٣٤٦، ٣٤٥ »