تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٩٤ - استظهار مرحوم مصنف

قوله: لو لم يكن ما فعل به ظلما: ضمير در « فعل » به فاعل (يعنى ظالم) راجع بوده و در « به » به مظلوم عود مى‌كند.

قوله: بل كان من ترك الاولى: ضمير در « كان » به ما فعل به عود مى‌كند.

قوله: جواز الاشتكاء لذلك: مشار اليه « ذلك » ترك اولى مى‌باشد.

قوله: فلم يلبث: يعنى پس طولى نكشيد.

قوله: و يخافون سوء الحساب: آيه (٢١) از سوره رعد.

قوله: اترى انّهم خافوا اللّه الخ: ضمائر جمع به مؤمنين راجع مى‌باشند.

قوله: فمن استقضى فقد اساء: اين روايت را مرحوم كلينى در فروع كافى طبع جديد ج (٥) ص (١٠٠) باين شرح نقل مى‌فرمايد:

حسين بن محمّد، از معلّى بن محمّد، از حسن بن على، از حمّاد بن عثمان قال:

دخل رجل على ابى عبد اللّه عليه السّلام فشكى اليه رجلا من اصحابه الخ.

قوله: و مرسلة ثعلبة بن ميمون المرويّة عن الكافى: اين روايت را مرحوم كلينى در كتاب كافى شريف طبع قديم يك جلدى (با شرح مرحوم ملّا صالح در حاشيه آن) ص (٦١٦) اينطور نقل فرموده:

عدّه‌اى از اصحاب، از احمد بن محمّد، از عبد اللّه بن محمّد حجّال، از ثعلبة بن ميمون، از كسيكه ذكرش نموده، از مولانا ابى عبد اللّه عليه السّلام قال:

كان عنده قوم يحدّثهم الخ.

قوله: فوقّع فيه: يعنى غيبت او را نمود.

قوله: و مع ذلك: يعنى و مع وجود هذه الاخبار.

قوله: عدّ هذه الصّورة: يعنى صورتى كه شخص ترك اولى نموده.

قوله: انّ الاحوط جعل الصّورة السّابقة: مقصود از صورت سابقه فرضى است كه شخص در انجام گناه متجاهر باشد.

قوله: و ان جعلها من تعرّض لصور الاستثناء منها: كلمه « ان » وصليّه بوده و ضمير مفعولى در « جعلها » به صورت سابقه راجع است و ضمير در « منها » به موضوع الغيبة راجع است و جارّ و مجرور يعنى « منها » متعلّق است به « جعلها » .