تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٣٠ - خاتمه بحث در شرح برخى از حقوق مسلمان بر برادر مسلمانش

اينستكه با وى معامله كسى را مى‌كنند كه آنها را مهمل گذارده و اداء نكرده است يعنى او را از آنچه براى كسانيكه حقوق اخوان و برادران ايمانى خود را مى‌پردازند آماده شده محروم قرار مى‌دهند.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

ظاهر اينحديث اگرچه عام بوده و نشانه‌اى از تخصيص در آن نمى‌باشد ولى درعين‌حال ممكنست آنرا به برادر مسلمانى كه او نيز باين حقوق عارف بوده و حتّى الامكان آنها را اداء مى‌كند اختصاص داد امّا مؤمنى كه آنها را ضايع نموده و اداء نمى‌كند على الظّاهر هيچ تأكّدى براى مراعات حقوق يادشده نسبت باو نمى‌باشد چنانچه اهمال آنها در حقّ وى باعث نمى‌شود روز قيامت اهمال‌كننده را مورد مطالبه و محاكمه قرار دهند زيرا مقتضاى مقاصد چنين مى‌باشد چه آنكه تهاتر در حقوق جارى است همان طورى كه در اموال ثابت مى‌باشد.

شرح مطلوب‌

قوله: ففى صحيحة مرازم عن ابى عبد اللّه عليه السّلام: اين روايت را مرحوم صاحب وسائل در ج (٨) ص (٥٤٢) باين شرح نقل فرموده:

محمّد بن يعقوب، از محمّد بن يحيى، از احمد بن محمّد، از حسن بن محبوب، از جميل، از مرازم، از مولانا ابى عبد اللّه عليه السّلام قال:

ما عبد اللّه بشيئ افضل من اداء حقّ المؤمن.

قوله: روى فى الوسائل و كشف الرّيبه الخ: اين روايت را مرحوم صاحب وسائل در ج (٨) ص (٥٥٠) نقل فرموده:

قوله: يغفر زلّته: فرق بين آن و يقبل عثرته اينستكه:

مقصود از « يغفر زلّته» اينستكه از لغزش و خطاء مسلمان درگذرد اگرچه او اعتراف به اشتباه و خطاء خود نكرده ولى مراد از « يقبل عثرته» آنستكه وقتى از او پوزش خواست و اقرار به اشتباه كرد از او درگذرد.

قوله: و معنى القضاء لذيها: يعنى لذى الحقوق.

قوله: على من هى عليه: ضمير « هى » به حقوق راجع است.