تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٤٧ - دواعى غيبت

غيبت او و ذكر مساويش خاموش كرده و خود را بدينوسيله تشفى مى‌دهد.

قوله: مساعدة قوم: يعنى ديگران وقتى به ذكر مساوى غير مشغول مى‌شوند زيد نيز با ايشان همراهى كرده و در مقام مساعدت ايشان او نيز عباراتى در تنقيص شخص مذكور ايراد مى‌كند.

قوله: سخريّة: يعنى در مقام استحقار و كوچك شمردن غير الفاظى در ارتباط با او به زبان جارى مى‌كند كه موجب استهزاء و مسخره شدنش مى‌گردد.

قوله: تبرّم: مقصود اينستكه در مقام دلتنگى براى حادثه و واقعه‌اى كه براى مؤمنى اتّفاق افتاده عباراتى بر زبان براند كه او راضى نباشد.

قوله: تزيّن: مثل اينكه بگويد: فلانى فهم خوبى ندارد و باادب نيست و قصدش اين باشد كه من داراى فهمى عالى بوده و مؤدّب بآداب هستم.

قوله: قد يتّضح كونها غيبة: ضمير در « كونها » به ذكر راجع بوده و تأنيث آن بملاحظه خبر يعنى « غيبت » مى‌باشد.

قوله: و قد وقع فى اعظمها: يعنى اعظم الغيبة.

قوله: و من ذلك: يعنى و من وقوع فى الغيبة.

قوله: الى نقص فى فعله: ضمير در « فعله » به اخوه فى الدّين راجع است.

قوله: فيذكره المغتم: ضمير مفعولى در « يذكره » به اخوه فى الدّين راجع است و كلمه « مغتم » بصيغه اسم فاعل مى‌باشد.

قوله: فى مقام التّأسّف عليه بما يكره: ضمير مجرورى در « عليه » و ضمير مرفوعى در « يكره » به اخوه فى الدّين راجع است.

قوله: مع انّه كان يمكنه بيان حاله: ضمير در « انّه » و « يمكنه » به مغتم راجع بوده و ضمير مجرورى در « حاله » به اخوه فى الدّين برمى‌گردد.

قوله: لا يذكر اسمه: ضمير در « لا يذكر» به مغتم و ضمير در « اسمه » به اخوه فى الدّين عود مى‌كند.

متن:

بقي الكلام في انّه هل يعتبر في الغيبة حضور مخاطب عند المغتاب أو يكفي ذكره عند نفسه؟