تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧١٨ - معناى غيبت

ظاهر « كراهت » در عبارت مصباح المنير كراهت وجود است يعنى وقتى ياد كردن عيب بگوش صاحب عيب رسيد از وجود آن در خود كراهت داشته باشد ولى قطعا اينمعنا مقصود نيست لذا منظور از آن يا كراهت ظهور عيب بوده اگرچه از وجودش كراهتى ندارد همچون ميل بقبايح و يا از ذكر نمودنش متّصفا بالعيب المذكور كراهت داشته باشد.

و بسيارى از اخبار بر همين تعريف دلالت دارند مانند فرموده پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در جواب سؤال ابو ذر از غيبت:

انّها ذكرك اخاك بما يكرهه. (غيبت عبارتست از اينكه برادر مؤمن خود را با چيزى ياد كنى كه وى از آن كراهت دارد).

و در روايت نبوى ديگر آمده است:

پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمودند:

اتدرون ما الغيبة. (آيا مى‌دانيد كه غيبت چيست)؟

گفتند: خدا و رسولش بهتر مى‌دانند.

حضرت فرمودند: غيبت عبارتست از اينكه برادر ايمانى را بچيزى ذكر كنيد كه از آن كراهت دارد.

و لذا مرحوم محقّق ثانى در كتاب جامع المقاصد فرموده است:

حدّ و تعريف غيبت طبق آنچه در اخبار آمده اينستكه درباره برادر ايمانى خود چيزى را بگوئى كه در او بوده ولى اگر بشنود ناخرسند شود.

سپس مرحوم محقّق ثانى فرموده:

مقصود از « ما يكرهه» همانطورى كه در عبارت مصنّف گذشت، چيزى است كه شخص غيبت‌شده از ظهور آن كراهت داشته باشد اعمّ از آنكه از وجود آن ناخرسند بوده همچون مرض برص و جذام يا از وجود آن كراهتى نداشته بلكه از ذكر آن خوشنود نيست همچون ميل به قبايح.

پس از آن مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

و محتمل است مقصود از « ماء موصوله» نفس نقص نبوده بلكه كلامى باشد كه شخص مورد غيبت را با آن متذكّر مى‌شوند و وجه كراهت داشتن از آن يكى از