تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٢٢ - مقاله مرحوم شهيد ثانى در كشف الريبه

عيوب كنيزى را كه در معرض خريد و فروش قرار مى‌دهند وقتى غرض از ذكر عيوب صرفا بيان واقع باشد نه تنقيص و تعييب او و نيز موارد ديگرى كه خود مرحوم شهيد يا ديگران از مستثنيات حرمت غيبت قرار داده‌اند از تعريف مذكور خارج بوده و موضوع غيبت بر آنها صادق نيست با اينكه بعقيده شهيد عليه الرّحمه غيبت محسوب شده منتهى از حكم آن‌كه حرمت باشد مستثنا هستند.

اگر در مقام دفع اشكال از مرحوم شهيد گفته شود:

صحيح است كه در اينموارد متكلّم قصدش تنقيص نيست و طبق اعتبار اين قيد در تعريف مرحوم شهيد قاعدتا موارد يادشده مى‌بايد از موضوع غيبت خارج باشند ولى درعين‌حال مى‌گوئيم:

مجرّد بيان نقائص مستلزم قصد انتقاص بوده و ايندو ابدا از يكديگر منفك نمى‌باشند ازاينرو موارد يادشده در تعريف داخل بوده و انتقادى بمرحوم شهيد متوجّه نيست.

در جواب مى‌گوئيم:

اگر امر چنين باشد پس كلمه « ممّا يعدّ نقصا» در تعريف ايشان كافى بوده و ديگر نيازى به عبارت « بقصد الانتقاص و الذّمّ» نبود و به تعبير ديگر اين قيد در اينفرض مستدرك و زائد بوده كه خود انتقاد و اشكال ديگرى است برايشان.

شرح مطلوب‌

قوله: نسبته اليه: ضمير در « نسبته » به « ما يكره» و در « اليه » به الانسان راجع است.

قوله: و يخرج على هذا الخ: مقصود خروج از موضوع غيبت است كه قهرا مستلزم خروج حكمى نيز مى‌باشد.

قوله: مع عدم قصد انتقاصه بذلك: ضمير مجرورى در « انتقاصه » به شخص راجع بوده و مشار اليه « ذلك » ذكر صفات ظاهره مى‌باشد.

قوله: مع انّه داخل فى التّعريف: ضمير در « انّه » به ذكر الشّخص بصفات ظاهره راجع است.