تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٨٣ - مقام اول كبيره بودن دروغ

مى‌باشد.

و در صحيحه ابن حجّاج آمده است كه وى مى‌گويد:

محضر حضرت ابى عبد اللّه عليه السّلام عرضه داشتم.

آيا كذّاب بكسى مى‌گويند كه در قضيّه‌اى دروغ بگويد؟

حضرت فرمودند:

نه، زيرا احدى نيست مگر آنكه باينمقدار مبتلاء است و لكن بدان كذّاب كسى است كه صدور كذب جزء طبيعت و عادت او شده است.

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

اينفرموده امام عليه السّلام « احدى نيست مگر آنكه باينمقدار مبتلاء است» دلالت دارد بر اينكه كذب و دروغ از گناهان صغيره‌اى است كه از هرشخصى صادر مى‌شود نه آنكه كبيره بحساب آيد.

و از حارث اعور، از مولانا امير المؤمنين على عليه السّلام منقول است كه آنجناب فرمودند:

دروغ صلاح نيست نه در مقام جدّ و نه در مورد شوخى، و احدى از شما به طفلش وعده‌اى ندهد و سپس آنرا ايفاء نكند زيرا دروغ شخص را به فجور كشانده و فجور شخص را به آتش داخل مى‌نمايد و على الدّوام و پيوسته چنين است كه احدى از شما وقتى دروغى گفت در حقّش گفته مى‌شود:

فلانى دروغ گفت و مرتكب فجور گرديد ... تا آخر حديث.

و در اينحديث نيز اشاره‌اى شده است باينكه مجرّد دروغ فجور نبوده بلكه اطلاق اين عنوان بر آن بملاحظه مفاسدى است كه بدنبالش وجود دارند.

مرحوم مصنّف در ذيل اينحديث سپس مى‌فرمايند:

از اينفقره كلام امام عليه السّلام « و احدى از شما به طفلش وعده‌اى ندهد و سپس آنرا ايفاء نكند» قطعا اينمعنا اراده شده كه حضرت خواسته‌اند ما را از وعده دادنى كه در آن وقت قصد وفاء نمودن بآن را نداريم نهى بفرمايند و همين معنا ظاهرا از آيه شريفه:

كبر مقتا عند اللّه ان تقولوا ما لا تفعلون.