تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩١٩ - حكم عقود و ايقاعات و اقوال محرمه در صورت اكراه

قوله: بل هو المطابق للقواعد: ضمير « هو » به احتياط برمى‌گردد.

قوله: لانّ النّسبة بين هذه المطلقات: علّت است براى مطابق بودن احتياط با قواعد.

قوله: كالرّواية الاخيرة: مقصود روايت سماعه مى‌باشد.

قوله: مع عدمه مطلقا: ضمير در « عدمه » به اضطرار راجع بوده و مقصود از « مطلقا » اينستكه چه اكراه بوده و چه اكراه نباشد.

قوله: فتأمّل: مرحوم مولانا در حاشيه مى‌فرمايند:

شايد اينكلمه اشاره باشد باينكه قسم دروغ در وقت خوفى كه بحدّ اضطرار نرسيده را مادّه تعارض و اجتماع قرار دادن در وقتى صحيح است كه حصر در خبر سماعه مفهوم داشته باشد در حاليكه اينمعنا اوّل كلام است زيرا مفاد خبر مزبور نفى حرمت است در وقت اضطرار و امّا اينكه در وقت عدم اضطرار حرمت ثابت باشد، ابدا از آن استفاده نمى‌شود.

و ممكنست اشاره باشد باينكه بين مطلقات و خبر مزبور عموم من وجه نبوده بلكه عموم و خصوص مطلق هستند و تقرير آن اينستكه:

مفاد مطلقات جواز قسم به دروغ در وقت خوف مى‌باشد چه به حدّ اضطرار رسيده و چه نرسيده باشد و مفاد خبر سماعه جواز كذب است در خصوص وقتى كه خوف به حدّ اضطرار رسيده باشد و پرواضح است با اين تقرير مى‌بايد مطلقات را به امثال اين خبر مقيّد ساخت.

قوله: لانّ مورد الاخبار: يعنى اخبار مطلقه.

قوله: فالغالب اختيارها: يعنى اختيار التّورية.

قوله: اذ لا داعى الى العدول عنها: ضمير در « عنها » به توريه عود مى‌كند.

قوله: بعدم اعتبار العجز عنها: ضمير در « عنها » به توريه عود مى‌كند.

قوله: بالاتّفاق عليه: ضمير در « عليه » به عدم اعتبار العجز عن التّورية راجع است.

قوله: مع انّه يمكن ان يقال: ضمير در « انّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: لعدم المعرفة بها: يعنى بالتّورية.