تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٩١ - مقام اول كبيره بودن دروغ

اينكه شخص انسانى قبيح المنظر را مدح كرده و صورتش را به ماه تشبيه نمايد چه آنكه بدون ترديد اينكلام دروغ مى‌باشد مگر آنكه گوينده بنا گذاشته باشد بر اينكه ممدوح از نظر وى چنين است چه آنكه انظار و ديدها از نظر تحسين و تقبيح مختلف بوده همانطورى كه قواهاى ذائقه در مطعومات چنين مى‌باشند يعنى بعضى از ذوق‌ها طعمى را مطبوع و مناسب دانسته ولى برخى ديگر آنرا خلاف طبع و غير مناسب مى‌دانند.

شرح مطلوب‌

قوله: بمعنى جعله مخالفا للواقع: ضمير مجرورى در « جعله » به وعد راجع است.

قوله: كما انّ انجاز الوعد: يعنى وفاء نمودن به وعد.

قوله: صدق له: ضمير در « له » به وعد راجع است.

قوله: و فى بعضها الاستشهاد بالآية المتقدّمة: ضمير در « بعضها » به اخبار راجع بوده و مراد از آيه متقدّمه آيه شريفه‌ كبر مقتا عند اللّه ان تقولوا ما لا تفعلون‌ مى‌باشد.

قوله: ثمّ انّ ظاهر الخبرين الاخيرين: مقصود از « الخبرين الاخيرين» مرسله سيف بن عميره و روايت حارث اعور مى‌باشد كه بين ايندو صحيحه ابن الحجّاج فاصله شده.

فلذا برخى از محشّين فرموده‌اند:

توصيف خبرين به « اخيرين » ناشى از سهو قلم مصنّف عليه الرّحمه مى‌باشد.

قوله: كما صرّح به بعض: برخى از محشّين فرموده‌اند:

مراد از « بعض » مرحوم شيخ اجلّ كاشف الغطاء در شرح قواعد مى‌باشد.

قوله: و لعلّه لانصراف الكذب: ضمير در « لعلّه » به حرام نبودن كلامى كه فاقد قصد است راجع مى‌باشد.

قوله: و يمكن حمل الخبرين: يعنى خبر سيف بن عميره و حارث اعور.

قوله: و يحتمل غير بعيد حرمته: يعنى حرمة الكذب فى الهزل.

قوله: و عن الخصال الخ: اين روايت را مرحوم صاحب وسائل در ج (٨) ص (٥٦٨) باين شرح نقل فرموده: