پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤ - نكته آداب پاسخگفتن
انسانى در بعضى از مسائل نظرى اشكالى ذكر كند آن هم در حضور جماعتى از اهل نظر، سپس آنها در گفتن پاسخ بر يكديگر پيشى گيرند و هركدام بخواهند بر ديگرى غلبه كنند و هركس هرچه به نظرش آمد ذكر كند. شك نيست كه در اين صورت حق مخفى مىشود و اين سخن در واقع به بحثكنندگان درباره مسائل مختلف توصيه مىكند كه انصاف را در بحث خود با دوستان رعايت كنند و قصد مراء و قهر و غلبه بر ديگرى نداشته باشند. (كه در چنين شرايطى حق مخفى مىگردد). [١]
علامه مجلسى رحمه الله در شرح اين گفتار مىگويد: شايد در اين دستور حكيمانه توصيهاى به سؤال كنندگان نيز باشد كه يك مسئله را از افراد زيادى پرسش نكنند، زيرا جوابهاى متعدد سبب مىشود آنها در تشخيص حق، گرفتار شك و ترديد شوند. [٢] البته تمام اين تفسيرها قابل جمع است.
در واقع ازدحام در جواب، شاخهاى از شاخههاى افراطگرى است كه در همه چيز مذموم است.
نكته آداب پاسخگفتن
امام عليه السلام در اين كلام حكيمانه به يكى از آداب مهم پاسخگويى اشاره فرموده و در كلمات ديگرى به آداب ديگرى پرداخته است؛ از جمله پاسخگويى سريع را مذموم شمرده مىفرمايد:
«مَنْ أسْرَعَ فِي الْجَوابِ لَمْ يُدْرِكِ الصَّوابَ؛
كسى كه در پاسخگويى شتاب كند به پاسخ صحيح نخواهد رسيد». [٣]
[١]. شرح نهجالبلاغه ابن ابىالحديد، ج ١٩، ٧٦
[٢]. بحارالانوار، ج ١، ص ٢٢٣
[٣]. غررالحكم، ح ٤٢١٦