پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٤ - نكته سوگند به برائت از خداوند و پيامبر صلى الله عليه و آله
كشف اللثام در بحث جواز «تغليظ قسم» (در مسائل قضايى) و نيز خود صاحب جواهر در بحث قضا [١] تعبيرى دارد كه از آن، تمايل به اين فتوا استفاده مىشود.
مهم آن است كه در اينجا چند مسئله از هم جدا نشده است:
نخست اينكه آيا مىتوان بدون هيچ قيد و شرطى چنين قسمى خورد؟ كه كسى بگويد: واللَّه من از دين محمد صلى الله عليه و آله «العياذ باللَّه» بيزارم. قطعا چنين سخنى كفر است و حرام بودن آن جاى ترديد نيست؛ حتى اگر سوگند او دروغ هم باشد گناه بزرگى مرتكب شده است.
ديگر اينكه به صورت قضيه شرطيه براى اثبات مدعاى خود بگويد: واللَّه از خدا و رسولش برىء باشم اگر چنين كارى را كرده باشم. اگر چنين شخصى راست مىگويد و اين كار را نكرده دليلى بر حرام بودن سوگند او نيست. آرى اگر او در گفتارش دروغگو باشد قطعاً قسم حرامى خورده و ممكن است كافر نيز شده باشد.
صورت سوم اين است كه قسم ياد كند براى انجام كارى و بگويد: من به اين وعده خود وفا مىكنم. اگر نكنم از حول و قوه الهى و دين محمد صلى الله عليه و آله بيزار باشم.
اين قسم قطعاً منعقد نمىشود و اگر مخالفت كند نيز كفارهاى- طبق قواعد مقرره باب قسم كه تنها بايد به نام خداوند سوگند ياد كرد- ندارد.
دليل روشنى بر حرام بودن قسمت دوم و سوم نداريم، زيرا گوينده آن هرگز نمىگويد: من از دين اسلام يا از خداوند متعال بيزارم بلكه براى تأكيد بر گفته خود به اينكه تخلفى وجود ندارد چنين سخنى را مىگويد، مثل اينكه بعضى از عوام مردم براى تأكيد بر سخنانشان مىگويند: بىايمان از دنيا بروم، دشمن خدا و پيغمبر صلى الله عليه و آله باشم اگر چنين سخنى را گفته باشم. مگر اينكه گفته شود: اين تعبير نيز خالى از نوعى اهانت نيست و شايد به همين دليل بر حرمت آن، ادعاى
[١]. ج ٤٠، ص ٢٣١