پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٧٧ - شرح و تفسير صفات مؤمنان راستين

يابد. هنگامى كه تصميم به اين كار گرفتم پيغمبر صلى الله عليه و آله مرا ديد و برخاست. من حيا كردم كه نخى برگيرم در حالى كه او مى‌ديد مرا و دوست نداشتم كه از او اجازه بخواهم، ازاين‌رو (پشت سر حضرت رفتم و) آن را گرفتم. [١]

حضرت در پنجمين و ششمين وصف مى‌فرمايد: «از برترى‌جويى بيزار و از رياكارى متنفر است»؛

(يَكْرَهُ الرَّفْعَةَ، وَيَشْنَأُ السُّمْعَةَ)

. اين دو وصف در واقع با هم مرتبطند زيرا انسانى كه از برترى‌جويى متنفر است هرگز دوست ندارد مردم اعمال او را بشنوند و او را بزرگ بشمرند.

قرآن مجيد مى‌فرمايد: «تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَايُرِيدُونَ عُلُوّاً فِى الْأَرْضِ وَلَا فَسَاداً وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ»؛ اين سراى آخرت را (تنها) براى كسانى قرارمى‌دهيم كه اراده برترى‌جويى در زمين و فساد را ندارند؛ و عاقبت نيك براى پرهيزكاران است!». [٢]

«سُمعَة» به معناى اين است كه انسان از اين‌كه ديگران اعمالش را بستايند خشنود شود و سعى كند اعمال خود را به ديگران ارائه دهد تا آن‌ها مدح و ثنايش گويند. انسان با ايمان رفعت و مقام را نزد خدا مى‌طلبد و قرب او را مى‌خواهد و مدح و ثناى الهى را مى‌جويد نه از مردم و بندگان خدا.

فرق ريا با «سُمعة» اين است كه رياكار در همان لحظه كه عملى را انجام مى‌دهد به مردم نشان مى‌دهد كه او را انسان خوبى بدانند؛ ولى «سُمعة» كه در اصل به معناى شهرت‌طلبى و گاه به معناى نيك‌نامى آمده از نظر شرعى اين است كه اعمال نيك خود را بعداً بازگو مى‌كند تا مردم او را بستايند و يا اين‌كه دوست دارد مردم از اين و آن بشنوند و او را ستايش كنند و به همين منظور عمل نيكى را انجام مى‌دهد و اين در واقع نوعى رياكارى است.

[١]. كافى، ج ٢، ص ١٠٢، ح ١٥

[٢]. قصص، آيه ٨٣