پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢٦ - شرح و تفسير اينجا جاى صبر نيست!

مى‌دهد. البته اين‌گونه مصائب- برخلاف مصائب شخصى- بايد هرگز فراموش نشود. به همين دليل جزع، جميل مى‌شود و صبر قبيح.

ولى بعضى از شارحان نهج‌البلاغه استثنا را در اين‌جا حقيقى ندانسته و آن را كنايه از عظمت مصيبت پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله شمرده‌اند، زيرا با فقدان آن حضرت مشكلات عظيمى در جهان اسلام به وجود آمد.

قابل توجه است كه در خطبه ٢٣٥ كلامى از اميرمؤمنان على عليه السلام نقل شد كه به هنگام غسل و دفن پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله بيان فرمود و مى‌تواند شاهدى باشد بر آنچه در بالا آمد، مى‌فرمايد:

«بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدِ انْقَطَعَ بِمَوتِكَ مَا لَمْ يَنْقَطِعْ بِمَوْتِ غَيْرِكَ مِنَ النُّبُوَّةِ وَالْإِنْبَاءِ وَأَخْبَارِ السَّمَاءِ ... وَلَوْ لا أَنَّكَ أَمَرْتَ بِالصَّبْرِ، وَنَهَيْتَ عَنِ الْجَزَعِ، لَأَنْفَدْنَا عَلَيْكَ مَاءَ الشُّؤُونِ؛

پدر و مادرم فدايت باد اى رسول خدا، با مرگ تو چيزى قطع شد كه با مرگ ديگرى قطع نگشت و آن نبوّت و پيام آوردن (از سوى خدا) و اخبار آسمان بود ... اگر تو ما را به صبر و شكيبايى امر نفرموده بودى و از جزع و بى‌تابى نهى نمى‌كردى، آن‌قدر بر تو گريه مى‌كرديم كه اشك‌هايمان تمام شود».

آن‌گاه امام عليه السلام در ادامه سخن مى‌افزايد: «مصيبت وفات تو بسيار سنگين و هر مصيبتى پيش و بعد از تو در برابر آن كوچك و حقير است»؛

(وَإِنَّ الْمُصابَ بِكَ لَجَلِيلٌ، وَإِنَّهُ قَبْلَكَ وَبَعْدَكَ لَجَلَلٌ)

. «جَلَل» به معناى كوچك است، هرچند گاه به معناى بزرگ نيز مى‌آيد و در اين‌جا همان معناى اول اراده شده است.

اين گفتار امام عليه السلام تأييدى است بر آنچه در جمله اول گذشت و آن اين‌كه مصيبت فقدان پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و رحلت او از دار دنيا مصيبتى بى‌نظير بود و همه مصائب در برابر آن كوچك شمرده مى‌شد. دليل آن نيز همان است كه در خطبه ٢٣٥ در بالا اشاره شد. وجود پيامبر صلى الله عليه و آله موجب خير و بركت عظيم و هدايت‌