پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٣ - شرح و تفسير خطاى حس را با عقل اصلاح كنيد
شرح و تفسير خطاى حس را با عقل اصلاح كنيد
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه به خطاى حسّ اشاره مىكند كه گاه منشأ مشكلات عظيمى مىگردد آن حضرت مىفرمايد: «تفكّر و انديشه همچون ديدن با چشم نيست»؛
(لَيْسَتِ الرَّوِيَّةُ كَالْمُعَايَنَةِ مَعَ الْإِبْصَارِ)
. سپس به دليل آن اشاره كرده، مىفرمايد: «چه بسا چشم به صاحبش دروغ مىگويد؛ ولى عقل (سليم) به كسى كه از او راهنمايى بخواهد خيانت نمىكند»؛
(فَقَدْ تَكْذِبُ الْعُيُونُ أَهْلَهَا، وَلَا يَغُشُّ الْعَقْلُ مَنِ اسْتَنْصَحَهُ)
. برخلاف آنچه علماى حسّى و تجربى مىپندارند هميشه حسّ و تجربه صحيحترين اطلاعات را در اختيار انسان نمىگذارد؛ خطاهاى حسّ را بسيارى از دانشمندان جمعآورى كردهاند كه ليست بزرگى را تشكيل مىدهد.
مثالهاى ساده آن را در زندگى روزانه خود مىبينيم هنگامى كه آتشگردان را به دور خود مىگردانند از دور دايره كامل آتش مىبينيم در حالى كه آتش همواره در يك نقطه از اين دايره بيش نيست؛ ولى چون به سرعت گردش مىكند چشم ما فاصلهها را نمىبيند.
زمانى كه باران با سرعت مىبارد ما دانههاى باران را به صورت خط مستقيم مثلًا به طول نيم متر، كمتر يا بيشتر، مشاهده مىكنيم در حالى كه دانه باران يك نقطه بيشتر نيست.