پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨١ - نكته طرق شناخت انسانها

خويشتن‌دارى، افراد ناآگاه آن‌ها را بى‌نياز مى‌پندارند؛ امّا آن‌ها را از چهره‌هايشان مى‌شناسى». [١]

درباره منافقانى كه سعى دارند چهره واقعى خود را با سخنان دروغين مخفى‌كنند مى‌فرمايد: «وَلَوْ نَشَاءُ لَأَرَيْنَاكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيمَاهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِى لَحْنِ الْقَوْلِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمَالَكُمْ»؛ و اگر ما بخواهيم، آن‌ها را به تو نشان مى‌دهيم تا آنان را با قيافه‌هايشان بشناسى، هر چند مى‌توانى آن‌ها را از طرز سخنانشان بشناسى؛ و خداوند اعمال شما را مى‌داند». [٢]

در كلمات قصار خوانديم:

«مَا أَضْمَرَ أَحَدٌ شَيْئاً إِلَّا ظَهَرَ فِي فَلَتَاتِ لِسَانِهِ وَصَفَحَاتِ وَجْهِهِ؛

هيچ‌كس چيزى را در دل پنهان نمى‌كند مگر اين‌كه در سخنانى كه از زبان او مى‌پرد و در چهره و قيافه‌اش آشكار مى‌گردد». [٣]

در ذيل گفتار حكيمانه ٢٩٥ نيز اين روايت گذشت كه امام اميرمؤمنان عليه السلام مى‌فرمايد:

«مَنِ اشْتَبَهَ عَلَيْكُمْ أَمْرُهُ وَلَمْ تَعْرِفُوا دِينَهُ فَانْظُرُوا إِلَى خُلَطَائِهِ؛

هرگاه وضع باطنى كسى بر شما مشتبه شود و دين او را نتوانيد بشناسيد، نگاه به همنشينانش كنيد». [٤]

از كلام حكيمانه مورد بحث نيز مى‌توان همين معنا را استفاده كرد كه براى شناختن افراد به دو چيز در آن‌ها دقت كنيم: نخست، رسولان و فرستادگان آن‌ها و ديگر، لحن و محتواى نامه‌هايشان. البته اين گفته درباره كسانى صادق است كه داراى رسول و فرستاده و نامه‌هاى خاصى هستند.

اين سخن در تاريخ زندگى پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و اميرمؤمنان عليه السلام و ساير اولياء اللَّه به خوبى ديده مى‌شود. رسول خدا صلى الله عليه و آله براى پيشگيرى از توطئه مشركان مكه در

[١]. بقره، آيه ٢٧٣

[٢]. محمد، آيه ٣٠

[٣]. نهج‌البلاغه، حكمت ٢٦

[٤]. بحارالانوار، ج ٧١، ص ١٩٧، ح ٣١