پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩١ - شرح و تفسير پيشرفت تدريجى نور ايمان در قلب

بازگشت بر او بسته خواهد شد)».

سپس امام عليه السلام اين آيه را تلاوت فرمود: «كَلَّا بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَّا كَانُوا يَكْسِبُونَ»؛ اين‌گونه نيست كه آن‌ها مى‌گويند. اعمال آن‌ها زنگار بر قلبشان نهاده است». [١]

از نظر عقلى نيز اين مسئله كاملًا پذيرفتنى است، زيرا هر كار خوب و بدى اثر مثبت يا منفى در روح انسان مى‌گذارد و وقتى اين آثار متراكم گردد، روح به‌طور كامل شفاف يا ظلمانى و تاريك مى‌شود. در صورت اول، احتمال گمراهى بسيار بعيد و در صورت دوم، احتمال نجات نيز بعيد به نظر مى‌رسد.

از مباحث بالا (هم از نظر احاديث و هم از نظر منطق عقل) روشن است آنچه بعضى از علماى اهل سنّت پنداشته‌اند كه ايمان قابل افزايش و كاستى نيست اشتباه است؛ ايمان درجات دارد همان‌گونه كه كفر نيز داراى درجاتى است و انسان به‌طور محسوس در افرادى كه در اطراف اوست يا نام آن‌ها در تواريخ آمده است مى‌بيند كه مؤمنان، كافران، منكران و فاسقان از نظر درجات ايمان و كفر متفاوت بودند.

قرآن مجيد نيز تصريح مى‌كند هنگامى كه آيه‌اى از قرآن نازل مى‌شود بر ايمان مؤمنان افزوده مى‌گردد، همان‌گونه كه بر رجس و پليدى منافقان و مخالفان به سبب لجاجتى كه دارند: «وَإِذَا مَا أُنزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَّنْ يَقُولُ أَيُّكُمْ زَادَتْهُ هَذِهِ إِيمَاناً فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَزَادَتْهُمْ إِيمَاناً وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ* وَأَمَّا الَّذِينَ فِى قُلُوبِهِمْ مَّرَضٌ فَزَادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ وَمَاتُوا وَهُمْ كَافِرُونَ»؛ اما كسانى كه ايمان آورده‌اند، بر ايمانشان افزوده است؛ و آن‌ها (به فضل و رحمت الهى) خوشحالند.* و امّا آن‌ها كه در دل‌هايشان بيمارى است، پليدى بر پليدى‌شان افزوده است؛ و از دنيا رفتند در حالى كه كافر بودند». [٢]

[١]. مطففين، آيه ١٤؛ مصادر نهج‌البلاغه، ج ٤، ص ٢٠٨

[٢]. توبه، آيه ١٢٤ و ١٢٥